Trung tá hải quân Mỹ ‘chiến đấu’ chống… thịt chó ở VN

Lieutenant Colonel Robert Lucius

Robert Lucius - một sĩ quan Hải quân lục chiến Mỹ đang dấn thân vào một cuộc chiến gian khổ: thuyết phục người Việt Nam không ăn thịt chó.

Thói quen ăn thịt chó của người Việt Nam là một chủ đề đã làm tốn không ít giấy mực của báo chí phương Tây thời gian qua. Dưới đây là bài viết của phóng viên Steve Chawkins, thời báo Los Angeles Times về cuộc chiến chống lại thói quen này của một sĩ quan quân đội Mỹ.

Cuộc chiến tranh ở Việt Nam đã chấm dứt hơn ba mươi năm. Lúc này, Robert Lucius - một sỹ quan Hải quân lục chiến Mỹ đã đến Việt Nam với tư cách là tùy viên Hải quân ở Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội. Trong một chuyến đi đến Lai Châu để viện trợ các thiết bị y tế cho một trạm xá ở nông thôn vào năm 2006, ông đã trải qua một thời khắc thật khó quên.

Đó là khi một chiếc xe máy chất đầy những chú chó vượt qua chiếc ô tô của ông. Những chú chó như hút lấy cặp mắt ông. "Một sự cảm thương ngay lập tức ùa vào tâm trí tôi. Tôi có nhận ra nỗi khiếp sợ, sự chết chóc và tuyệt vọng”, Lucius chia sẻ.

Một ý nghĩ vụt qua tâm trí của ông: Phải giải cứu những chú chó đó bắng cách dừng chiếc xe chở chó lại và dùng tiền “mua chuộc” để chúng không bị đưa đến các nhà hàng. Nhưng một ý nghĩ khác đã ngăn người đàn ông 42 tuổi lại. Ông nhớ lại: “Tôi không muốn bị coi là một tên ‘thực dân văn hóa’ cố gắng thay đổi những tập quán địa phương chỉ vì mình không thích”.

Nhưng ngay sau đó, trong một bữa ăn với các đồng nghiệp Việt Nam, ông đã tận mắt chứng kiến cảnh tượng rùng rợn: một chú chó bị làm lông và phanh thây nằm trên sàn nhà bếp của một quán ăn.

Làm thịt chó là cảnh không lạ lùng với người Việt Nam, nhưng lại là điều kinh dị với nhiều người phương Tây.

Điều đó đã khiến ông day dứt nhiều ngày. "Đó là một chú chó, cũng như mọi chú chó khác… Dường như tôi đã bật một công tắc đèn, từ thời điểm ấy, cuộc đời tôi đã tìm thấy một hướng đi mới”, ông nói.

Từ chối ăn thịt các loài động vật, Lucius bắt đầu trở thành một người ăn chay. Khi trở về nước Mỹ, ông đã lập ra Tổ chức phi chính phủ có tên Liên Minh Kairos nhằm mục đích ngăn chặn những hành vi ngược đãi động vật và một phần cũng là để sửa chữa cho sự “hèn nhát” của mình trên đường đi Lai Châu vào 5 năm trước. Kairos là một từ tiếng Hy lạp, có thể dịch là "thời khắc đúng đắn".  

Hiện tại, Robert Lucius được thăng hàm trung tá, đồng thời là hiệu trưởng của học viện Ngôn ngữ Quân sự tại thành phố Monterey, bang California. Ông đã hướng dẫn các thanh niên trình diễn trên sân khấu để giáo dục về các hành vi tàn bạo với động vật. Ông coi đó là “Human Edutainment” - nghĩa là một chương trình vừa có tính giải trí, lại vừa giáo dục con người.

Đội nghệ thuật của ông biểu diễn lưu động với búp bê, hóa trang và ca nhạc để thu hút sự chú ý của công chúng, khiến họ suy ngẫm về những hành động tàn nhẫn xảy ra hàng ngày và phải thay đổi hành vi theo chiều hướng tích cực. Một số sự kiện đã được lên chương trình. Lucius cũng mong muốn những chương trình biểu diễn sẽ được tổ tại các trường học ở Hà Nội.

Tại một buổi biểu diễn ở Hà Nội cuối năm 2010, Lucius và hai tình nguyện viên người Mỹ đã đưa ra trước khán giả một tình huống cân não: bạn sẽ phải làm gì khi thấy một chú chó bị xích ngoài một cửa hàng, bị bỏ mặc cho đói khát? Các thành viên đã thảo luận về các giải pháp khác nhau, và đi đến quyết định: kêu gọi những người hàng xóm gây sức ép lên người chủ cửa hàng vô tâm.

Chuyện ăn thịt chó là một chủ đề mà Robert Lucius và các sinh viên rất quan tâm. Ông cho rằng đó là một chuyện đau lòng vì những chú chó đã phải chịu rất nhiều đau đớn trước khi trở thành các món ăn trên bàn nhậu. Tại Việt Nam và một số nước Đông Á, người dân tin rằng thịt chó có tính năng cường dương, nhất là khi những chú chó bị dày vò trước khi chết.

"Chúng tôi cho rằng không cần thiết phải đối xử tàn tệ như vậy với động vật trước khi giết chúng", Lucius nói. Ông cũng cho biết mình đã nhận được một khoản tài trợ từ tổ chức bảo vệ động vật Humane Society International.

Nhiều cư dân ở các thành phố Việt Nam coi chú chó nuôi ở nhà là bạn, thậm chí là một thành viên trong gia đình, nhưng vẫn sẵn sàng đi ăn thịt chó ngoài quán.

Thịt chó không phải là món ăn hàng ngày của người Việt. Người ta thường ăn chúng trên “bàn nhậu” có rượu bia, khi họp mặt bạn bè.

Andrea Nguyen, một đầu bếp chuyên nấu các món Việt ở Mỹ cho rằng nhóm của Lucius đang phải đương đầu với một cuộc chiến gian khổ về thói quen ăn thịt chó. Anh nói: “Việt Nam đang thực sự có nhiều biến chuyển. Tuy nhiên, có rất nhiều người yêu thích hương vị của thịt chó và cả tác dụng cường dương của nó theo dân gian. Lucius sẽ phải đối mặt với những quan niệm này".

Andrew Lam, một nhà văn Việt Kiều ở sống tại San Francisco, nhận xét: "chiến dịch của Lucius có thể hiểu là một thái độ rất khiên cưỡng kiểu phương Tây. Tôi nghi ngờ rằng ông ấy có thể thay đổi quan niệm của người Việt. Nó giống như một hành động hào hiệp viển vông".

Nhưng Lucius lại tỏ ra là một người rất lạc quan. Ông bày tỏ: “Chúng tôi đã triển khai một phong trào quyền của động vật hướng vào các trại chăn nuôi và đã đạt được tiến triển. Những người nói đây là hành động viển vông mới thật sự là những kẻ viển vông".

Theo Lucius, cuộc sống tại Việt Nam ngày càng tốt hơn và ngày càng nhiều người coi chó là một người bạn chứ không phải một vật nuôi làm thịt. Thái độ chung về việc ăn thịt chó cũng đã có chuyển biến, dù chưa bắt kịp với tốc độ thay đổi của đời sống.

Robert Lucius đã có thâm niên 22 năm phục vụ trong Hải quân lục chiến trong vai trò của một sĩ quan hỏa lực. Sau đó ông được truyển chọn làm viên chức ngoại giao ở Indonesia, và Việt Nam.

Năm 2008, tổ chức Đối xử nhân tính với động vật (Ethical Treatment of Animals ) đã tặng cho ông danh hiệu "người ăn chay sexy nhất" trong lực lượng Hải quân. Dù không nhịn cười nổi với danh hiệu này, Lucius vẫn bày tỏ sự quyết tâm với công việc: sau khi về hưu, ông có thể sẽ cống hiến toàn bộ đời sống cho quyền của các loài động vật.

"Khoảng thời gian phục vụ trong quân ngũ đã khiến tôi trở nên nhạy cảm hơn. Tôi hiểu các phong tục văn hóa sẽ thay đổi như thế nào theo thời gian”, Robert Lucius chia sẻ.

BM

Văn hóa "Sống trên đời"

http://baomai.blogspot.com/2011/09/van-hoa-song-tren-oi.html

NHẬU

http://baomai.blogspot.com/2011/07/nhau.html

Sài Gòn, Hà Nội Nhậu...

http://baomai.blogspot.com/2012/05/sai-gon-ha-noi-nhau.html

Vài bài thơ của dân nhậu

http://baomai.blogspot.com/2011/04/vai-bai-tho-cua-dan-nhau.html

Nuôi đỉa để cấy trứng vào thức ăn để phá hủy nội tạng?

Chuyện cấy trứng đĩa vào thức ăn để phá hủy nội tạng là không thể. Mấy ngày nay, trên các trang mạng xã hội rộ lên tin đồn khó tin, Trung Cộng mua đĩa để cấy trứng vào thức ăn. Người ăn phải thức ăn có trứng đĩa sẽ bị đĩa phá hủy nội tạng.

Các diễn đàn rộ lên tin đồn về trứng đỉa cấy trong thịt.

Anh Tuấn (Láng Hạ, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi vừa đọc thông tin trên facebook rằng người Trung Cộng mua đỉa của ta giá hơn 1 triệu đồng/cân. Họ sẽ nuôi đỉa để sinh trứng rồi cấy vào thịt để trứng nở ra cắn nát nội tạng người mà không có phương thuốc nào chữa được.

Với công nghệ chế biến và bán thịt với giá siêu rẻ và bán trôi nổi ngoài chợ thì làm sao phân biệt được thịt ta hay thịt tàu đây?”.

Còn chị Thúy Loan (Hàng Đường, Hà Nội) sau khi đọc xong thông tin này cho biết: “Nuôi đỉa để lấy trứng cấy vào thực phẩm, tôi thấy ảo quá. Nhưng nghe thông tin này cũng rùng mình. Cứ tưởng tượng nó đẻ trứng trong dạ dày, trong ruột rồi sao đây?

Mẹ tôi kể ngày xưa đi cắt cỏ ngoài đồng, bạn mẹ bị đỉa bò vào người qua cửa mình. Cũng may là con đỉa đực, nó nằm trong đó rất lâu, phải đi viện mới lấy được nó ra”.

Có người tin chuyện trứng đỉa sinh sôi trong bụng người nhưng cũng có người khá tỉnh táo phân tích như chị Hòa (nhân viên văn phòng tại Hà Nội): “Đỉa sống thủy sinh nên sẽ bám vào rau cần, có người mang rau này ăn sống, nên khi ăn có khả năng nó sẽ bám vào trong họng, thực quản… chứ xuống dạ dày thì chết hoặc không chết thì cũng bị đào thải”.

Trao đổi với PV VTC News, GS Phạm Bình Quyền Tổng thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng những tin đồn về việc nuôi đỉa để đẻ trứng, rồi cấy vào thức ăn, sau đó đỉa sinh sôi trong bụng người hoàn toàn không đúng. Vì bào tử của đỉa qua quá trình chế biến không thể tồn tại.

Hơn nữa, trứng con đỉa chỉ có thể nở trong môi trường ruộng, đất, là môi trường thích hợp, có độ ẩm, chứ trong ruột, dạ dày không nở được vì đó là môi trường có axit.

Đỉa đẻ trứng ra, có thể tồn tại trong đất khô hạn tới 6, 7 tháng. Khi có nước nở ra thành con đỉa. Còn trong ruột đỉa không thể tồn tại được.

GS Quyền cũng cho biết: Người Trung Cộng, nếu có mua đỉa vì có thể trong đỉa có chất làm được chất ngưng kết máu, không cho máu đông. Có thể làm chất chống đông, chiết xuất làm dược liệu.

Còn theo Hội Đông y Việt Nam, đỉa có tác dụng thông máu, tan vết bầm, sưng, giải máu ứ đọng. Đỉa và các chế phẩm từ đỉa rất tốt cho bệnh khớp, tim mạch, bởi trong tuyến nước bọt của loài hút máu này chứa chất chống viêm sưng, chống đông máu cùng một số chất có khả năng hạn chế triệu chứng viêm khớp.

Trong y học hiện đại, đỉa phơi khô được phối chế với nhiều loại thuốc khác để điều trị bệnh tắc nghẽn mạch máu, ứ trệ máu.

Bác sĩ nói gì về tin đồn cấy trứng đỉa vào thức ăn?

Trao đổi với phóng viên TS, một quan chức trong ngành nông nghiệp cho biết: "Việc người Trung Cộng thu mua đỉa có thể coi tương tự như các vụ việc thu mua móng trâu, ốc bươu, rễ cây hồi trước đây.

Nhiều thương lái Trung Cộng thu mua đỉa hàng loạt

Cũng không thể phủ nhận, đỉa được dùng như các phương thuốc y học cổ truyền để chữa bệnh máu đông, giúp cho người bị máu tích tụ ở thành mạch máu gây tai biến…

Theo quan điểm của tôi, trong dạ dày có men tiêu hóa nên dù có ăn phải đỉa, trứng đỉa thì cũng sẽ bị đào thải ra ngoài. Với tin đồn này phải xem xét cẩn thận, rõ ràng, không được hùa theo".

Còn ông Nguyễn Sơn Đông, bác sĩ thú y tại Hoài Đức, Hà Nội khẳng định: Trong các tài liệu qua khoa học, ông chưa từng nghe thấy việc cấy trứng đỉa vào thịt. Nếu nói xay thịt ra để làm thức ăn nuôi cấy vi khuẩn còn hợp lý. Và ông cho rằng, thông tin trên không chính xác.

Theo thạc sĩ, bác sĩ Huỳnh Hồng Quang, Trưởng khoa nghiên cứu lâm sàng và điều trị bệnh nhiệt đới (Viện Sốt rét ký sinh trùng, côn trùng Quy Nhơn): “Vốn dĩ đỉa lấy thức ăn từ máu của vật chủ của động vật có xương sống như người. Do dó, đỉa khi sống trong các cơ quan cơ thể có thể dẫn đến lạc chỗ và gây ra các biến chứng nguy hiểm đến con người.

Nó có thể sống trong một thời gian nhất định tại các cơ quan, tạng rỗng như họng, hầu, thực quản, lỗ tai, lỗ mũi và một số chỗ vùng kín trên cơ thể như bộ phận sinh dục nam, nữ, niệu đạo và bàng quang. ..

Được một thời gian, đỉa sẽ gây ra nhiều biến chứng như tắc hoặc bán tắc nghẽn một cơ quan nào đó, gây xuất huyết, ho khạc ra máu như mũi, hầu họng, phế quản - phổi từ nhiều tuần đến nhiều tháng trước khi chúng được các nhà lâm sàng phát hiện và phẫu thuật gắp ra mới có thể cứu lấy tính mạng bệnh nhân (như các trường hợp đặc biệt đã được báo cáo trên y văn thế giới và Việt Nam trong nhiều năm qua).

Khi phân tích về việc đỉa có thể được ăn cùng thịt từ đó vào dạ dày hay không? Bác sĩ Huỳnh Hồng Quang nói: “Nếu đỉa có vô tình đi vào dạ dày thì cũng khó hoặc không thể sống được trong môi trường có độ pH axit cùng các men tiêu hóa này.

Hoặc nếu có chẳng may lạc chỗ, di chuyển đến cơ quan dạ dày, phần lớn chúng sẽ nhanh chóng đi ngược lại thực quản lên vùng hầu họng và sau đó vào phế quản, phế nang, thậm chí nhu mô phổi để gây biến chứng xuất huyết nhu mô phổi. Điều này khiến bệnh nhân có thể tử vong nếu không cấp cứu kịp thời vì bản thân đĩa khi hút máu có chất chống đông nên máu tại vết thương tổn có thể chảy ra liên tục.

Song nếu nói rằng “cấy trứng đỉa vào thịt, để sau đó người ăn thịt có chứa trứng đỉa vào cơ thể, trứng phát triển thành đỉa trong cơ thể người, phá hủy nội tạng" thì tôi cho rằng chưa có cơ sở khoa học bởi nhiều lý do.

Thứ nhất, như đã phân tích ở trên, phần lớn ca bệnh đỉa chỉ di chuyển vào đến các phần của hệ hô hấp và thành thực quản, hiếm khi đỉa vào dạ dày do khó có thể tồn tại vì môi trường không thuận lợi.

Thứ hai, chu trình phát triển và sinh sản của đỉa rất dài và chậm. Đây là động vật lưỡng tính, trứng phát triển trong kén do đai sinh dục tiết ra. Cấu tạo của cơ quan sinh dục ở đỉa tương tự như ở lớp giun, nhưng phát triển rất chậm, phải tới vài năm mới đạt tới giai đoạn trưởng thành.

Giống như họ giun đất, đỉa là loài lưỡng tính. Đây là sinh vật lưỡng tính nhưng lại không thể tự thụ tinh, chúng sinh sản bằng cách tạo ra nhiều kén nhỏ hình trái xoan, tiếp đó những kén này được thụ tinh bởi một con đỉa khác và bị bỏ lại trên bờ sông hoặc bờ ao chờ tới ngày nở.

Thứ ba, ở đỉa không có ấu trùng sống tự do, sự thụ tinh xảy ra khác nhau ở các nhóm đỉa, trong đó một số loài đỉa có cơ quan giao phối thì thụ tinh trực tiếp (thụ tinh trong), còn lại một số loài không có cơ quan giao phối sẽ thụ tinh gián tiếp (nghĩa là bao tinh của cá thể này được gắn vào một vùng nhất định sau lỗ sinh dục cái của cá thể cái khác.

Tinh trùng sẽ từ bao tinh chui vào cơ thể con cái và di chuyển về tuyến trứng nhờ vào một loại mô phân hóa ở vùng thụ tinh được gọi là mô định hướng. Sau khi thụ tinh được vài ngày đến vài tháng, đai sinh dục tuột về phía trước, hình thành kén chứa trứng đã thụ tinh, hình dạng và số lượng trứng trong kén thay đổi tùy theo nhóm loài hay tùy loài).

Thứ tư, mặc dù có một số loài thì trứng có thể phân cắt trực tiếp thành đỉa trưởng thành, song chúng ta cũng nên xem xét các yếu tố thích hợp cho phát triển của trứng, kén, đỉa trưởng thành, nhất là nhiệt độ, độ pH. Nếu thịt sau đó được xử lý chín sẽ còn đâu là trứng là đỉa mà gây bệnh. Hơn nữa trong điều kiện cấy trứng vào liệu trứng có sống tồn tại trong mẫu thịt hay không?

Như vậy, với cơ sở khoa học ở trên trước khi chúng ta kết luận thông tin “cấy trứng” đỉa vào trong thịt, tiếp đó thịt được ăn vào bởi người sẽ phát triển thành con đĩa trưởng thành cần phải có chứng minh dựa trên các kết luận của y sinh học, chứng cứ từ giới khoa học chứ không nên kết luận quá sớm, làm hoang mang trong cộng đồng.

Đỉa được dùng trong y học thế nào?

Đỉa là một nhóm sinh vật sống dưới nước thuộc ngành giun đốt (Annelida) có thân mềm và nhầy phù hợp với việc bơi lội trong nước.

Sự thật cấy trứng đỉa vào thức ăn

Thức ăn của đỉa là máu các loại động vật. Miệng đỉa có giác hút để châm vào con mồi và hút máu. Đỉa tiết ra chất chống đông máu nên vết chích sẽ bị chảy máu liên tục. Đỉa có nhiều loài khác nhau, có loài sống ở cạn, có loài sống ở nước ngọt.
Bác sĩ Quang cho biết: Từ năm 1884, người ta đã tìm ra trong nước bọt đỉa có chất hirudin chống đông máu. Nước bọt của đỉa tiết ra hỗn hợp hóa chất như thuốc gây tê và chất giãn mạch mở rộng mạch máu nơi vết cắn để đỉa hút được nhiều máu; chất chống đông và chất kháng sinh.

Đông y dùng đỉa để chữa bệnh sau khi phơi khô. Vị thuốc này vị mặn đắng, tính bình, tác động vào các kinh mạch thuộc can và bàng quang, có khả năng thông kinh thông huyết, dùng điều trị mụn nhọt nơi bụng dưới, đau bụng do tích tụ huyết, ít kinh...

Một số tài liệu cho biết đỉa có tác dụng trị nhọt độc, phong lở, bế kinh... Trong “Nam Dược Thần Hiệu” của Tuệ Tĩnh, đỉa được phơi khô, thái nhuyễn, sao đến khi vàng sậm, có công dụng làm tan huyết khối, trị mụn nhọt, phong lở...

Trong y học hiện đại, đỉa được dùng trong vi phẫu nhằm hỗ trợ việc nối các mạch máu nhỏ, chẳng hạn như khi ráp nối các phần bị đứt rời. Trong vai trò này, đỉa sẽ hút 10-15 ml máu cho một lần sử dụng. Nó làm máu rỉ liên tục tại chỗ bị cắn, giúp máu lưu thông hiệu quả trong thời gian vết thương chưa liền.

Những hóa chất do đỉa tiết ra cũng được áp dụng rộng rãi để nghiên cứu và bào chế các dược phẩm dùng điều trị các bệnh về tim mạch.

Năm 2004, việc sử dụng đỉa hút máu đã được chính phủ Mỹ thông qua để điều trị cho những người vừa trải qua phẫu thuật ghép da, hoặc để phục hồi tuần hoàn cho người bệnh.

VB

Đỉa trâu (Hirudinea)

http://baomai.blogspot.com/2011/10/ia-trau-hirudinea.html

Hàng độc hàng giả từ người "bạn tốt"

http://baomai.blogspot.com/2011/09/hang-oc-hang-gia-tu-nguoi-ban-tot.html

Hàng độc từ người hàng xóm "tốt bụng"

http://baomai.blogspot.com/2011/09/hang-oc-tu-nguoi-hang-xom-tot-bung.html

Ngài Alexandre Gustave Eiffel

Ngày 10-10-1889, khi tới thăm Tháp Eiffel, nhà phát minh trứ danh người Mỹ Thomas Edison đã viết vào sổ vàng lưu niệm ở đây những lời lẽ trân trọng đến mức tưởng như không còn gì đáng trân trọng hơn:

Xin gửi tới Ngài Eiffel,

Công Trình Sư dũng cảm đã xây dựng nên mô hình khổng lồ và kỳ diệu của công nghệ hiện đại,

lòng kính trọng và sự ngưỡng mộ cao nhất của tôi dành cho tất cả các kỹ sư (đã tham gia xây dựng Tháp),

bao gồm Ngài Kỹ Sư Vĩ Đại.

Vị Chúa Tốt Lành,

Ký tên: Thomas Edison.

Sự trân trọng tột cùng đó hoàn toàn xứng đáng với một con người không chỉ tạo ra một Tháp Eiffel huyền thoại, mà còn là đồng tác giả của Tượng Nữ Thần tự Do bất hủ ở Mỹ, và là tác giả của hàng chục công trình sắt thép khổng lồ nổi tiếng khác trên khắp thế giới, trong đó có Cầu Long Biên ở Hànội, Cầu Tràng Tiền ở Huế và Kết Cấu Nhà Bưu Điện Sàigòn.

Cầu Long Biên đầu thế kỷ 20

Cầu Tràng Tiền, Huế (ảnh mới chụp gần đây)

Nhà Bưu Điện Sàigòn bên ngoài và bên trong (ảnh 2001)

Nhưng cuộc sống đôi khi rất nghịch lý: Người đời thường để ý đến công trình của ông nhiều hơn chính bản thân ông.

Năm 1889, khi chứng kiến đám đông nườm nượp kéo đến chiêm ngưỡng chiếc Tháp Eiffel, tác giả của chiếc Tháp đã phải thốt lên: "Tôi phát ghen lên với nó, vì nó còn nổi tiếng hơn tôi!".

Trong bài báo "Gustave Eiffel: The Man Behind The Masterpiece" (Gustave Eiffel: Người đứng sau công trình kiệt tác), Karen Plumley viết:

"Mặc dù Eiffel tự hào với cái Tháp huyền thoại mang tên ông, nhưng ông thường cảm thấy chính huyền thoại đó lại cản trở công chúng biết đến ông hơn như một kỹ sư và nhà nghiên cứu tài ba. Khi Eiffel lấy tên mình để đặt cho ngọn Tháp, đó là một biểu hiện chính đáng của lòng kiêu hãnh, nhưng rồi chính ông phải lấy làm ân hận. Trải qua thời gian, cái tên đó và công trình đó hợp nhất làm một, trong khi tác giả đứng đằng sau công trình bất hủ đó thì dần dần bị quên lãng trong bóng tối của chính công trình sáng tạo của mình".

Cầu Long Biên, một tác phẩm của Eiffel, một trong những dấu ấn biểu tượng của Hànội

Vậy thiết tưởng đã đến lúc chúng ta phải biết rõ Alexandre Gustave Eiffel (1832-1923), người đã để lại trên thế gian này những kỳ đài bất hủ không thể nào quên, và đặc biệt đã để lại trên đất Việt Nam của chúng ta một kiệt tác về kết cấu và nghệ thuật – Cầu Long Biên Hànội, một "con rồng của Thăng Long" trong thế kỷ 20.

Một Gustave Eiffel đa tài và lãng mạn:

Alexandre Gustave Eiffel sinh ngày 15-12-1832 tại Dijon, Pháp. Là một người đa tài, làm nhiều việc, giỏi nhiều nghề, nhưng ông nổi danh với tư cách một kỹ sư tài ba về kết cấu thép và nền móng. Tuy nghề nghiệp luôn đòi hỏi những tính toán chính xác đến mức khắt khe, bản tính ông lại rất lãng mạn, thích tự do phóng khoáng, không chấp nhận sự gò bó áp đặt, thích sống theo hứng thú của bản thân, ngưỡng mộ văn chương cổ điển, ngốn ngấu đọc Voltaire, Zola, Hugo, và nhiều tác giả khác.

Với bản tính đó, Eiffel là người sống đầy nhiệt huyết, hăng say hoạt động trên nhiều lĩnh vực: Vừa là một công trình sư bậc thầy, vừa là một nhà doanh nghiệp lớn, vừa là một nhà nghiên cứu khoa học: Ngoài những công trình bằng xương bằng thịt mà ai cũng thấy, ông đã để lại cho đời 31 cuốn sách và rất nhiều bài khảo cứu về kết cấu công trình và kết cấu nền móng. Ông được coi là vua – nhà tiên phong – trong lĩnh vực kết cấu thép. Nhiều phương pháp xử lý kết cấu của ông đến nay vẫn được áp dụng và đã trở thành kinh điển.

Làm việc phi thường nhưng Eiffel được ông Trời ban cho một sức khoẻ hiếm có: Ngoài 80 tuổi vẫn bơi khoẻ, đấu kiếm tốt, mãi đến năm 1923 mới mất, thọ 91 tuổi. Hiếm có một danh nhân, một nhân vật nào đạt tới vinh quang tột đỉnh lại có tuổi thọ cao đến thế! Ông được người đời kính trọng và yêu mến, phần thưởng danh dự do các chính phủ trên thế giới trao tặng cho ông nhiều đến mức không đếm xuể.

Tính cách năng động, tháo vát, thông minh, nhanh nhạy của Eiffel không làm ta ngạc nhiên nếu ta biết rõ nguồn gốc xuất thân của ông: Ông nội của Eiffel từng dựng nên một doanh nghiệp sản xuất thảm rất giầu có tại Pháp, đem lại một đời sống tiện nghi cho nhiều thế hệ trong dòng họ Eiffel.

Cha của Eiffel tham gia quân đội Napoléon Bonaparte từ năm 16 tuổi. Mẹ của Eiffel là một phụ nữ rất thông minh tháo vát. Bà có một cái đầu sắc sảo trong buôn bán. Bà không những lo lắng chăm sóc cậu con trai trong việc học hành lúc nhỏ, mà còn tạo dựng nên hai doanh nghiệp lớn, một về cung ứng than và một về cung ứng hàng hoá đường biển, cả hai đều làm ăn phát đạt. Sau này chính bà đã giúp Eiffel tạo dựng nên một doanh nghiệp riêng. Hai mẹ con gắn bó yêu thương nhau suốt đời.

Năm 1862, tròn 30 tuổi, Eiffel thành hôn với cô Marie Guadelet, cháu của Edouard Régneau, một nhà ủ rượu bia nổi tiếng. Hai vợ chồng sống với nhau được 15 năm hạnh phúc, sinh được 5 người con, trước khi Marie mắc chứng viêm phổi rồi mất năm 1887. Đau đớn vì sự ra đi của vợ, Eiffel sống độc thân trong 36 năm còn lại, không hề đi bước nữa.

Trong thời trẻ, Eiffel chiụ ảnh hưởng nhiều nhất bởi hai người: Một là ông chú Jean-Baptiste Mollerat, một nhà hoá học thành đạt, người đã phát minh ra quy trình chưng cất giấm từ thùng gỗ; Hai là Michel Perret, một nhà hoá học khác trong vùng. Cả hai nhà hoá học này dành rất nhiều thời gian chuyện trò với Eiffel, nhồi nhét vào đầu cậu bé hàng đống tư tưởng, từ chuyện hoá học, khai thác hầm mỏ cho tới chuyện tôn giáo và triết học.

Ông chú Mollerat không chỉ là một người đàn ông đáng kính về khoa học, mà còn là một người có tư tưởng cộng hoà mạnh mẽ. Có lần ông nói với Eiffel: "Này con trai, cháu hãy nhớ rằng tất cả bọn vua chúa đều là đồ xấu xa!". Câu nói này có thể gây tổn thương đối với cha mẹ Eiffel, bởi dẫu sao cha Eiffel cũng đã từng phục vụ dưới triều đại Napoléon – vị hoàng đế lừng danh thế giới. Tuy nhiên, tư tưởng của ông chú đã dần dần ảnh hưởng đến Eiffel, biến Eiffel thành một người có thiên hướng cộng hoà. Thiên hướng này đã có dịp biểu lộ rõ rệt khi cậu bé trưởng thành: Eiffel trở thành một đồng tác giả không thể thiếu của Tượng Nữ Thần Tự Do.

Thủa cắp sách tới trường, Eiffel là một cậu bé đặc biệt thông minh và tò mò, nhưng không chuyên cần lắm. Tại trường Lycée Royal (Trung Học Hoàng Gia), cậu cảm thấy các môn học ở đó nói chung nhàm chán, buồn tẻ, không khí nhà trường tù hãm, đến lớp chỉ phí thời gian. Mãi đến hai năm cuối phổ thông Eiffel mới tìm thấy sở thích của mình, nhưng không phải trong các môn kỹ thuật hoặc công nghệ, mà là lịch sử và văn chương! Từ đó Eiffel mới thật sự thích học, kết quả học tập của cậu được cải thiện rõ rệt và cuối cùng Eiffel đã tốt nghiệp trung học xuất sắc trong cả các môn nhân văn lẫn khoa học.

Sau khi tốt nghiệp trung học Eiffel lên Paris, theo học tại Collège Sainte Barbé để luyện thi vào École Polytechnique – trường Đại Học Bách Khoa nổi tiếng thế giới. Nhưng chàng sinh viên bản tính lãng mạn không thể kìm nén được tình yêu say đắm đối với Paris hoa lệ. Anh dành hầu hết thì giờ rỗi để bơi lội trên Sông Seine, thăm Bảo Tàng Louvre, đi xem kịch tại Nhà Hát Opera. Kết quả là anh không chuẩn bị đủ kiến thức cho kỳ thi vào Đại Học Bách Khoa. Anh thi trượt, nhưng không hề lãng phí thì giờ vào việc buồn nản, mà lại thi ngay vào École Centrale des Arts et Manufactures, một dạng trường bách khoa khác, có xu hướng tự do cởi mở hơn, và được đánh giá là một trong những trường đào tạo kỹ thuật và công nghệ hàng đầu Châu Âu thời bấy giờ.

Đến lúc đó Eiffel vẫn tuyên bố hoá học là mục tiêu chủ yếu của đời ông. Ông chú Mollerat cũng hứa sẽ dành cho nhà hoá học tương lai một chỗ làm tại những trung tâm sản xuất giấm của ông ở Dijon. Tuy nhiên, năm 1855, gần đến lúc Eiffel lĩnh bằng tốt nghiệp thì xẩy ra chuyện xích mích giữa cha mẹ Eiffel với ông chú. Hai bên nặng mặt với nhau, hậu quả là lời hứa của ông chú về chỗ làm dành cho Eiffel cũng bị huỷ bỏ, Eiffel phải tìm một định hướng mới cho tương lai.

Người thông minh làm gì cũng thông minh:

Quả là "trong cái rủi có cái may", việc thất hứa của ông chú lại dẫn Eiffel tới một bước ngoặt: Thay vì trở thành nhà hoá học, ông lại kiếm được một chân quản lý dự án xây dựng cầu đường sắt trong công ty kỹ thuật của Charles Nepveu thuộc Hội Kỹ Thuật Dân Sự Pháp. Chẳng bao lâu sau, công ty Nepveu vỡ nợ, một công ty của Bỉ mua lại công ty này, sự nghiệp của Eiffel tưởng chừng gặp cơn bĩ cực nhưng hoá ra lại đến ngày thái lai: Ông chủ mới thuê luôn Eiffel làm việc với tư cách trưởng nhóm nghiên cứu kỹ thuật của công ty.

Tại Việt Nam những năm 1950-1960, một chuyên gia nổi tiếng về kết cấu và nền móng là kỹ sư Phạm Đình Biều thường tâm sự với học trò của ông rằng chuyện "cải nghiệp" của Eiffel dạy chúng ta 2 bài học: Một, người thông minh làm gì cũng thông minh. Hai, người trí thức chân chính và thực sự có tài phải là người có khả năng tự học, tự nghiên cứu. Một nền giáo dục tốt không phải là nền giáo dục chỉ lo nhồi nhét kiến thức hàn lâm cho học trò, mà quan trọng nhất là phải biết gợi mở để học trò say mê môn học, từ đó họ có thể tự học, tự nghiên cứu. Một nhà sư phạm không hiểu điều này sẽ không bao giờ hiểu được tại sao một người được đào tạo thuần tuý về hoá học như Eiffel lại có thể trở thành một kỹ sư kết cấu bậc thầy, không cần qua một trường đào tạo chuyên môn về xây dựng và kết cấu nào cả. Niềm say mê tự học có giá trị gấp hàng trăm lần so với lối học khoa cử chỉ cốt giành giật bằng cấp và danh vọng.

Trở lại Eiffel, năm 1858, ông đã tạo nên một "cú" đột phá đầu tiên trong đời: Ông được giao trách nhiệm xây dựng một chiếc cầu bằng thép vượt qua sông Garonne gần thành phố Bordeaux, dài khoảng 500m, và chỉ sau 2 năm công trình đã được hoàn thành mỹ mãn, gây một tiếng vang lớn trong giới chuyên môn cầu cống! Chính trong dịp này Eiffel đã có một phát minh kỹ thuật nổi tiếng – sáng tạo nên Hệ nén thuỷ lực (một hệ thống máy vận hành nhờ nước, hơi nước và khí nén) – cho phép đóng các vật liệu làm nền móng sâu xuống lòng đất tới 25m. Nhờ đó, không những công trình được khánh thành đúng thời hạn mà còn làm cho Eiffel nổi danh như một nhà phát minh và một kỹ sư tài ba.

Năm 1864, lúc này đã có vợ và cư trú tại Paris, với sự giúp đỡ của bà mẹ, Eiffel cho ra đời công ty riêng của mình. Trong 20 năm tiếp theo Eiffel đã phát triển và hoàn thiện hàng loạt phương pháp kỹ thuật mới và áp dụng ngay những phương pháp đó vào trong những công trình của mình. Chẳng hạn, trong khi thiết kế gian đầu tiên cho Palais des Machines (Gian trưng bầy máy móc) của Triển Lãm Quốc Tế Paris năm 1878, Eiffel đã tạo ra những hệ vì kèo và vòm mái thép cứng hơn nhưng lại nhẹ hơn. Cấu trúc mới này có hình dạng như những mạng lưới vừa rất đẹp mắt vừa có sức chịu đựng rất lớn, bất chấp gió bão.

Một trong những dự án lớn của Công Ty Eiffel là xây dựng chiếc cầu Sioule, cao 80m so với mặt sông Sioule, đạt kỷ lục một trong những chiếc cầu cao nhất thời bấy giờ. Dự án này cho phép Eiffel thử nghiệm ba sáng kiến mà sau này ông đã áp dụng vào việc xây dựng Tháp Eiffel: Sử dụng loại thép có chạm trổ thay cho loại thép nặng, giòn, dễ vỡ thường vẫn được sử dụng thời đó. Ông khám phá ra rằng thép chạm trổ cứng hơn, dẻo dai hơn, chịu đựng được những cơn gió mạnh tốt hơn. Ông cho uốn cong bờ mép của những chân cột móng mà trước đó thường là hình vuông hoặc hình chữ nhật, do đó móng được ổn định hơn và bền hơn. Ông phát triển một hệ thống được gọi là "launching" trông như một cái cưa khổng lồ, trong đó sử dụng những bộ phận cân bằng cho phép dịch chuyển các cấu kiện riêng lẻ một cách dễ dàng hơn vào đúng vị trí cần thiết trong công trình.

Cứ như thế, danh tiếng của Eiffel càng ngày càng tăng lên theo danh mục các dự án của ông: Những chiếc cầu lắp ghép làm sẵn cho quân đội hành quân, Cửa hàng Bon Marché nổi tiếng ở Paris, giàn khung Nhà Thờ Đức Bà Paris, và khung thép Tượng Nữ Thần tự Do – công trình tuyệt tác trước khi ra đời Tháp Eiffel huyền thoại của ông.

Tượng Nữ Thần tự Do:

Tượng Nữ Thần Tự Do với tên đầy đủ là Tự Do Soi Sáng Thế Giới (La liberté éclairant le monde/Liberty Enlightening the World), là một món quà đặc biệt của nước Pháp dành tặng nước Mỹ nhân dịp kỷ niệm tròn 100 năm ngày nước Mỹ tuyên bố độc lập (thoát khỏi ách thống trị của đế quốc Anh).

Cách Mạng Pháp 1789 là ngọn cờ thúc đẩy tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái lan rộng ở Pháp rồi ra toàn thế giới trong suốt những năm tháng tiếp theo. Một trong những người Pháp đi tiên phong trong trào lưu này là Édouard René Lefèvre de Laboulaye, một nhà chính trị kiêm nhà văn chuyên viết về lịch sử Mỹ. Chính ông là người đề xuất ý tưởng tặng nước Mỹ một món quà để ca ngợi nền tự do. Ý tưởng của ông lập tức được chính phủ Pháp ủng hộ, và việc thiết kế mỹ thuật được giao cho nhà tạc tượng trứ danh Frédéric-Auguste Bartholdi.

Bartholdi đã thiết kế nên hình ảnh một phụ nữ khoẻ mạnh có nét đẹp kinh điển như những bức tượng Hy Lạp cổ đại với kích thước khổng lồ ở tư thế đứng thẳng, đầu đội vương miện với 7 tia hào quang toả ra tượng trưng cho 7 biển và lục địa trên trái đất, tay trái mang một phiến đá ghi dòng chữ "JULY IV MDCCLXXVI", tức là "Tháng Bẩy, Ngày 4 Năm 1776" (ngày độc lập của Mỹ), tay phải giương cao bó đuốc của tự do, thân mặc tấm áo choàng phủ kín tới chân.

Nhưng ngay lập tức Bartholdi phải đối mặt với 2 bài toán nan giải:

• Làm thế nào để bức tượng khổng lồ có thể tháo rời ra từng bộ phận để chuyên chở sang Mỹ?

• Bức tượng sẽ được dựng trên Đảo Tự Do trong Cảng New York, vậy phải làm thế nào để nó chịu đựng được gió bão rất mạnh ngoài biển Đại Tây Dương?

Người thích hợp nhất có thể giúp Bartholdi giải 2 bài toán hóc búa đó không thể là ai khác Gustave Eiffel!

Tượng Nữ Thần Tự Do trên Đảo Tự Do, Cảng New York, biểu tượng nổi tiếng của nước Mỹ

Vào thời điểm này, tên tuổi Eiffel đã được nhiều người biết đến như một công trình sư tài ba từng xây dựng nên những công trình khổng lồ có kết cấu phức tạp và chắc chắn, vì thế ông được mời giúp Bartholdi xây dựng Tượng Nữ Thần tự Do. Ngay lập tức Eiffel hưởng ứng và bắt tay vào việc.

Trước hết, bài toán thứ nhất được giải bằng cách "cắt rời thân thể" Nữ Thần Tự Do ra làm 350 mảnh rồi chất lên chiếc thuyền buồm mang tên Isère để chở sang Mỹ. Tới Mỹ, nó được đưa lên một hòn đảo có tên là Đảo Tự Do (Liberty Island) ở cửa sông Hudson nhìn ra cảng New York (New York Harbour).

Để giải bài toán thứ hai, Eiffel xây dựng một hệ thống cốt sắt làm cốt lõi bên trong để lắp ghép 350 mảnh đồng, tạo nên một bức tượng cao 46m, nặng tổng cộng 204 tấn, đứng trên một bệ cao 45,7m (bệ do người Mỹ xây dựng). Riêng cánh tay giơ bó đuốc đã dài tới 12m, ngón trỏ dài 2,4m, cái đầu tính từ cằm tới vuơng miện cao 5m, riêng cái miệng rộng 1m. Ngày nay du khách tới thăm bức tượng sẽ phải leo 354 bậc thang để lên tới vương miện. Bản thân vương miện là một "gian phòng" rộng với 25 cửa sổ, trông từ xa như 25 viên đá quý cài trên vương miện. Tổng cộng bức tượng bao gồm 31 tấn đồng và 125 tấn thép. Các tấm đồng làm bề mặt bức tượng có chiều dày 2,37 mm, được ghép với nhau sao cho cách ly với khung thép bằng những tấm cách điện để tránh hiệu ứng pin kim loại làm rỉ chỗ ghép do hơi nước biển gây nên.

Mặc dù được hai tài năng xuất chúng là Bartholdi và Eiffel phối hợp thực hiện, dự án này vẫn không thể nào hoàn thành kịp thời hạn kỷ niệm 100 năm nước Mỹ độc lập (1876), mà phải đợi tới mười năm sau, tức 1886, Tượng Nữ Thần Tự Do mới được tổng thống Mỹ Groover Cleveland chính thức cắt băng khánh thành.

Trong bài báo "Gustave Eiffel: The Man Behind The Masterpiece" (Gustave Eiffel: Người đứng sau tác phẩm bậc thầy), ký giả Karen Plumley viết: "Eiffel dựng một khung thép để gắn các tấm kim loại vào đó, và đặt nhiều chùm thép thẳng đứng cắm sâu vào trong bệ đá granite của nền móng để giữ cho bức tượng khổng lồ đứng vững. Kết quả là có một bức tượng nhẹ hơn (so với tượng đặc) nhưng vẫn đảm bảo chắc chắn, có khả năng chịu đựng được một tải trọng khổng lồ và hàng loạt tác động khắc nghiệt khác. Một lần nữa, Eiffel đã chứng minh khả năng của ông trong việc giải quyết những bài toán kỹ thuật phức tạp và khó khăn nhất, trong đó sử dụng những kỹ thuật mà trước đó không ai dám làm".

Bách khoa toàn thư Wikipedia cho rằng thiết kế kết cấu của Eiffel là điều kiện không thể thiếu để biến dự án Tượng Nữ Thần Tự Do khổng lồ thành hiện thực.

Kể từ 1886, kiệt tác văn hoá này nhanh chóng trở thành biểu tượng quốc gia của nền tự do ở Mỹ, đem lại niềm kiêu hãnh cho người Mỹ, trở thành một tâm điểm thu hút khách du lịch và di dân từ khắp thế giới đến Mỹ, thúc đẩy nền kinh tế ở đây phát triển mạnh mẽ chưa từng có [Một số người Mỹ sống ở Pháp rất hài lòng với món quà mà người Pháp đã dành tặng cho đất nước họ, vì thế họ trả ơn người Pháp bằng cách xây dựng một phiên bản Tượng Nữ Thần Tự Do ở Pháp. Phiên bản này cũng bằng đồng, cao 11m (khoảng ¼ bức tượng ở New York) đã được dựng lên tại hòn đảo Thiên Nga cách Tháp Eiffel khoảng 2km về phía bắc. Tại Việt Nam những năm đầu thế kỷ 20, cũng từng xuất hiện một phiên bản Tượng Nữ Thần Tự Do với kích thước nhỏ cao 2,85m, dân gian gọi là "Tượng Bà Đầm Xoè", lúc đầu được triển lãm trong Hội Chợ Đấu Xảo Hànội (Cung văn hoá hữu nghị hiện nay), sau được chuyển về Vườn Hoa Chí Linh (vườn hoa trước cửa Ngân Hàng Trung Ương hiện nay), sau đó đã được đặt trên nóc Tháp Rùa, rồi lại chuyển về Vườn Hoa Cửa Nam, cuối cùng bị giật đổ ngày 01-08-1945 dưới thời chính phủ Trần Trọng Kim, vì bị coi là biểu tượng của nhà nước thuộc địa].

Bước sang năm 1887, chưa kịp nghỉ ngơi nhấm nháp vinh quang do Tượng Nữ Thần tự Do mang lại, Eiffel đã gặp cảnh "hoạ vô đơn chí": Vợ ông mắc bệnh nặng và ra đi vĩnh viễn. Nỗi đau chia tay người vợ yêu thương chưa kịp hồi phục thì một tai hoạ thứ hai giáng lên đầu ông, liên quan đến việc làm ăn với Công Ty Kênh Đào Panama của Pháp do Ferdinand de Lesseps lãnh đạo.

Theo hợp đồng ký kết với công ty Lesseps, Công ty Eiffel tiến hành thiết kế và xây dựng những chốt khoá đóng mở cho kênh đào này. Nhưng không may, do quản lý kém, công ty Lesseps bị vỡ nợ, làm trắng tay hàng trăm ngàn nhà đầu tư Pháp. Một cuộc điều tra được mở ra, trong đó tất cả những ai dính líu đến việc sử dụng nguồn vốn đầu tư đều bị luật pháp hỏi thăm, Eiffel không phải là ngoại lệ... Nếu bị kết án, ông có thể sẽ phải đối mặt với một bản án tù ít nhất 2 năm. Nhưng sau 5 năm điều tra, Eiffel được chứng minh là vô can. Tuy vậy, cuộc điều tra đã làm ông mệt mỏi, dẫn tới quyết định về hưu vào năm 1893, khi ông đương chức chủ tịch hội đồng quản trị công ty.

Nhưng trong hoạn nạn mới rõ mặt anh hùng: Chính trong những ngày tháng mệt mỏi nhất vì phải đối mặt với cuộc điều tra, Eiffel đã làm nên công trình huyền thoại của đời mình - Tháp Eiffel!

Huyền thoại Eiffel:

Để kỷ niệm 100 năm Cách Mạng Pháp (1789 – 1889), nhà nước Pháp quyết định tổ chức Hội Chợ Triển Lãm Quốc Tế tại Paris vào năm 1889, với một cổng chào kiểu vòng cung khổng lồ bằng sắt thép sẽ được dựng trên Quảng Trường Tháng Ba (Champs de Mars) bên bờ sống Seine, nhằm phô trương sức mạnh công nghiệp và khoa học kỹ thuật của nước Pháp với thế giới. Trong 700 đề án thiết kế dự thi, đề án của Gustave Eiffel được chấp thuận vì nó đẹp nhất, chắc chắn nhất, rẻ nhất.

Khởi công từ giữa năm 1887, khánh thánh giữa năm 1889, Tháp Eiffel trở thành ngọn tháp cao nhất thế giới vào thời điểm đó (324m), trong đó phải huy động tới 300 công nhân lắp ghép 18038 cấu kiện sắt thép với 2 triệu rưỡi đinh rivets.

Lúc đầu, việc xây dựng Tháp bị công chúng phản đối dữ dội, vì bị coi là chướng mắt, kỳ quái, phá hỏng vẻ đẹp truyền thống cổ kính của Paris hoa lệ. Một trong những người phản đối mạnh nhất là nhà văn nổi tiếng Guy de Maupassant. Nhà văn này tuyên bố ông sẽ thường xuyên leo lên Tháp Eiffel để ăn trưa, làm mọi người sửng sốt không hiểu. Khi được hỏi tại sao, Maupassant trả lời: "Vì đó là cách tốt nhất để không nhìn thấy cái chướng mắt do Tháp Eiffel gây ra".

Nhưng ngay từ những ngày đầu mở cửa cho khách vào xem, Tháp Eiffel đã thu hút nườm nượp người đến Paris. Riêng năm 1889 đã có gần 2 triệu khách đến tham quan, đạt kỷ lục về du lịch trên thế giới vào thời điểm bấy giờ. Từ đó đến nay Tháp Eiffel càng ngày càng nổi tiếng. Tính đến 2002, tổng số khách du lịch tới thăm kể từ ngày khánh thành đã lên tới hơn 200 triệu người, mang lại cho nước Pháp một lợi nhuận kếch xù, vượt quá mọi dự tính lúc ban đầu. Riêng năm 2006 vừa qua, số khách tới thăm đạt mức kỷ lục: 6.719.200 người, tiếp tục giữ kỷ lục du lịch của các công trình xây dựng trên thế giới.

Nhưng vượt lên trên nguồn lợi kinh tế, Tháp Eiffel đã trở thành biểu tượng kiêu hãnh của nước Pháp nói chung và của Paris nói riêng. Trong thế kỷ 20, rất nhiều tháp khác cao hơn Tháp Eiffel đã được dựng lên trên thế giới, nhưng không có một tháp nào có thể sánh nổi với Tháp Eiffel về vẻ đẹp và sự nổi tiếng. Người Pháp tự hào vì nó, người nước ngoài háo hức muốn được diện kiến nó. Người ta truyền tụng nhau: "Đến Paris mà chưa đến Tháp Eiffel thì cũng coi như chưa đến!".

Vậy mà có một kẻ muốn đánh sập Tháp Eiffel, đó là Adolf Hitler!

Ngày 23-08-1944, liệu chừng sẽ phải rút khỏi Paris vì không chống đỡ nổi các mũi tấn công của đồng minh, Hitler ra lệnh cho Dietrich von Choltitz, tổng chỉ huy quân đội Đức tại Paris:"Không được để Paris rơi vào tay kẻ thù, trừ khi nó đã hoàn toàn trở thành một đống gạch vụn!". Nhưng không hiểu sao, Choltitz không tuân lệnh chủ, rút lui khỏi Paris mà không phá huỷ. Tại sao Choltitz hành xử như vậy? Có nhiều giải thích trái ngược. Đây là một dấu hỏi còn bỏ ngỏ của lịch sử.

Lẽ ra thì Hitler cũng chẳng có dịp diện kiến Tháp Eiffel, vì theo kế hoạch ban đầu, Tháp chỉ được phép tồn tại trong 20 năm, nghĩa là đến 1909 sẽ phải tháo dỡ. Thực ra Eiffel đã thiết kế sao cho Tháp có thể dễ dàng tháo dỡ ngay sau khi Hội Chợ Triển Lãm 1889 kết thúc. Nhưng như chúng ta đã thấy: Nó không bị tháo dỡ và đã tồn tại cho đến ngày nay! Tại sao vậy? Đơn giản vì nó đã trở thành niềm kiêu hãnh của nước Pháp, đem lại uy tín khoa học kỹ thuật và ích lợi kinh tế cho nước Pháp vượt quá sự mong đợi.

Ngày nay người ta không thể hình dung một Paris không có Tháp Eiffel. Trái ngược với giới văn nghệ sĩ cuối thế kỷ 19, các nhà văn, nhà thơ, hoạ sĩ ngày nay đã lấy Tháp Eiffel làm nguồn cảm hứng để sáng tác. Tháp Eiffel đã trở thành một huyền thoại! Gần đây, nó đã cùng với Tượng Nữ Thần Tự Do lọt vào danh sách 20 công trình cuối cùng được đề cử trong cuộc bình chọn 7 kỳ quan mới của thế giới do tổ chức phi lợi nhuận NOWC (New Open World Corporation) tổ chức (kết quả bình chọn cuối cùng đã được công bố ngày 07-07-2007 tại Lisbon, Bồ Đào Nha).

Trong 30 năm cuối đời, Eiffel sống và làm việc trong cái tháp mang tên ông theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Ông đã tìm cách tận dụng chiếc Tháp vào những mục đích mang lại lợi ích thiết thực: Ông xây dựng trạm quan sát thiên văn, phòng thí nghiệm thủy động lực học và phòng nghiên cứu thông tin liên lạc ngay trên các tầng của Tháp. Ông đắm mình trong những phòng nghiên cứu đó, cống hiến hết sức mình cho những nghiên cứu mới lạ cho đến hơi thở cuối cùng. Cũng chính trong những năm tháng này, ông đã thiết kế Cầu Long Biên Hànội, Cầu Tràng Tiền Huế, và Nhà Bưu Điện Sàigòn.

Kết:

Ngày 27-12-1923, Eiffel ra đi một cách nhẹ nhàng tại nhà riêng, thọ 91 tuổi.

Đối với chúng ta, những người Việt Nam, tên tuổi Eiffel sẽ mãi mãi được ghi nhớ không chỉ như một công trình sư lỗi lạc đã để lại cho nhân loại những kỳ đài kiệt tác, mà còn là cha đẻ của những công trình đã trở thành dấu ấn ba miền của đất nước: Cầu Long Biên Hànội, Cầu Tràng Tiền Huế và Nhà Bưu Điện Sàigòn.

Bài viết này xin được thay cho một nén hương tưởng nhớ ông.

Bắc Cực tan băng nhiều nhất trước nay

Lượng băng ở Bắc Băng Dương suy giảm trong năm nay nhiều hơn bất cứ khi nào kể từ khi có dữ liệu vệ tinh từ năm 1979, Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ Nasa cho biết.

Các nhà khoa học cho biết đây là một phần của những thay đổi to lớn đối với hành tinh.

Sẽ không còn băng giá?

Nasa cho biết diện tích khối băng giá trên đại dương này hiện nay là 4,1 triệu km vuông so với mức thấp kỷ lục trước đây là 4,17 triệu km vuông được đo vào ngày 18/9 năm 2007.

Theo chu kỳ thì biển băng này sẽ mở rộng vào mùa đông lạnh giá ở Bắc Cực và sẽ thu hẹp lại khi nhiệt độ tăng lên.

Tuy nhiên trong ba thập niên vừa qua thì các vệ tinh đã ghi nhận được sự sụt giảm đến 13% lượng băng mỗi thập niên vào mùa hè.

Bên cạnh đó thì độ dày của tảng băng này cũng bị hao hụt, do đó tổng lượng băng bị suy giảm thực tế rất nhiều mặc dù có nhiều con số ước lượng khác nhau.

Hơn nữa, thông thường biển băng này thu hẹp nhiều nhất là vào tháng 9 cho nên nhiều người dự đoán rằng xu thế tan băng sẽ tiếp tục trong năm nay.

Sẽ có một ngày Bắc Băng Dương không còn băng?

Joey Comiso, một nhà nghiên cứu kỳ cựu của Nasa, nhận xét rằng Bắc Cực bị tan băng trong năm nay là do những năm ấm lên trước đó khiến cho diện tích băng vĩnh cửu – vốn khó có khả năng tan chảy – bị thu hẹp.

Cũng theo nhà nghiên cứu này thì tình trạng này đã tạo ra một xu thế mỗi lúc một mạnh hơn.

“Khác với hồi năm 2007, nhiệt độ mùa hè năm nay ở Bắc Cực không ấm lên một cách khác thường,” ông nói, “Tuy nhiên chúng ta lại mất đi rất nhiều băng giá.”

“Do đó biển băng trong mùa hè này trở nên rất dễ tổn thương,” ông nói thêm.

Giáo sư Peter Wadhams của Đại học Cambridge nói với BBC rằng: “Một số nhà khoa học đo lường diện tích băng đã dự đoán hồi mấy năm trước rằng tốc độ tan băng sẽ ngày càng nhanh và rằng Bắc Cực sẽ không còn băng giá vào mùa hè cho đến năm 2015 hoặc 2016.”

Băng tan khí mê-tan sẽ bay vào khí quyển

GS Wadhams cho biết dự đoán này đang ngày càng trở nên hiện thực và khối băng ở Bắc Cực đã trở nên mỏng đến mức cuối cùng sẽ tan chảy hoàn toàn.

“Các tàu ngầm đã đo được rằng biển băng ở Bắc Cực đã mất ít nhất 40% độ dày kể từ những năm 1980 và nếu tính cả sự thu hẹp trên bề mặt thì có nghĩa khối lượng băng giá ở đây vào mùa hè chỉ còn bằng 30% khối lượng vào những năm 1980,” ông nói thêm.

“Điều này có nghĩa là sự khai tử không thể tránh khỏi của biển băng bởi vì sự tan chảy băng vào mùa hè càng được đẩy nhanh khi mà nhiều vùng biển được mở ra do băng tan sẽ tạo điều kiện cho gió bão thổi những đợt sóng lớn đánh tan những phần băng giá còn lại và đẩy nhanh tốc độ tan chảy,” ông giải thích.

‘Hậu quả nghiêm trọng’

“Hậu quả sẽ nghiêm trọng: mặt biển được mở rộng sẽ làm giảm độ phản xạ ánh sáng Mặt trời của Trái đất, đẩy nhanh quá trình ấm lên toàn cầu. Chúng tôi cũng phát hiện rằng mặt biển bị tan băng đã làm cho băng vĩnh cửu dưới lòng đại dương cũng tan chảy làm thoát ra một lượng lớn khí mê-tan – một loại gây ra hiệu ứng nhà kính rất mạnh – vào khí quyển,” ông nói thêm.

Một nghiên cứu mới đây của Đại học Reading sử dụng các kỹ thuật thống kê và máy tính để tính toán rằng khoảng từ 5 cho đến 30% lượng băng bị tan chảy gần đây là do một chu kỳ khí hậu lặp lại mỗi 65 đến 80 năm ở Đại Tây Dương.

Kể từ giữa những năm 1970, khí hậu ở đại dương này đã chuyển sang giai đoạn ấm.

Tuy nhiên, phần ấm lên còn lại gây tan băng là do hoạt động của con người gây ra, nghiên cứu cho biết, trong đó có việc phá rừng và ô nhiễm.

Nếu băng tiếp tục tan chảy vào mùa hè như thế thì sẽ có cả cơ hội lẫn nguy cơ.

Băng tan giúp tàu bè di chuyển dễ dàng hơn ở Bắc Băng Dương

Tàu bè có thể tiết kiệm được nhiều thời gian khi đi qua những vùng biển mà trước đây không thể di chuyển được ở phía bắc nước Nga.

Các công ty dầu khí và khai khoáng đang tranh thủ để khai thác Bắc Băng Dương mặc dù hoạt động khai thác của họ bị các nhà hoạt động môi trường phản đối dữ dội.

Tổ chức Hòa bình Xanh đã phản đối việc công ty dầu khí Nga Gazprom khoan dầu ở đây.

Trong số các nguy cơ có sự ảnh hưởng đến các loài động vật hoang dã cư trú ở đây. Lượng khí mê-tan bị đông cứng được giải thoát sẽ càng làm cho Trái đất thêm nóng lên.

Nhiệt độ tăng sẽ càng làm tan chảy thêm nhiều băng ở Greenland, làm mực nước biển dâng lên và thay đổi độ mặn của nước biển. Điều này sẽ làm đổi dòng chảy trên đại dương vốn là yếu tố chi phối khí hậu của hành tinh chúng ta.

Loài cá mới có cơ quan sinh sản trên đầu

Loài cá mới phát hiện ở Việt Nam có cơ quan sinh dục đặt... trên đầu.

Tên khoa học của loài cá này là Phallostethus cuulong, là loài thứ 22 được tìm thấy của họ nhà cá

Tất cả họ hàng chúng đều có cơ quan sinh sản đặt ngay dưới phần miệng.

Trong tiếng Hy Lạp, Phallostethus có nghĩa là ‘dương vật - ngực’.

Con cá đực dùng bộ phận sinh dục (priapium) này gắn với cá cái và thả tinh trùng vào bộ phận sinh dục của con cá cái, cũng được đặt ngay trên phần đầu, theo bà Lynne Parenti, phụ trách sắp xếp triển lãm các loài cá ở Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia, Washington.

Parenti nhớ lại là đã từng được chứng kiến cảnh họ nhà cá này giao phối trong một phòng thí nghiệm ở Singapore.

Cả cá đực và cá cái đều có cơ quan sinh dục đặt ngay dưới miệng

Chúng ghép đầu với nhau, tạo thành hình chữ V, đôi cá ‘nhìn như chiếc kéo, cùng nhau lượn khắp bể,’ bà nói.

Đối với rất nhiều loài cá, chẳng hạn như cá bảy màu, giao phối là hoạt động chớp nhoáng, nhưng với loài cá này chúng tạo thành một cặp trong thời gian rất dài, bà nhấn mạnh.

Các nhà khoa học ‘bỏ rơi’

P. cuulong, giống như hầu hết họ hàng gần cận, chỉ dài khoảng 2,5cm và gần như trong suốt, theo nghiên cứu đăng hồi tháng Bảy trên báo Zootaxa.

Loài mới này được phát hiện trong một lần lấy chín mẫu khảo sát ở vùng nước lợ sông Cửu Long ở Việt Nam.

Môi trường nước lợ vùng đồng bằng ven biển là môi trường phù hợp nhất cho loài cá này.

Những cư dân đặc biệt này phải trải qua những giai đoạn phát triển nhanh chóng của Việt Nam trong vài thập kỷ trở lại đây.

Nhưng chúng cho thấy khả năng thích nghi nhanh chóng với cuộc sống hiện đại.

Các nhà khoa học thậm chí còn ‘lượm’ được loài cá này ở ngay “trong hố nước bên đường,” Parenti nói.

Có lẽ do thiếu sót và những nghiên cứu chưa mấy hấp dẫn, mà loài cá này đã bị “rất nhiều nhà sinh vật học lờ đi,” bà nhận xét.

Dấu vết loài có bộ phận sinh sản đặt trên đầu

Điều này có thể lý giải cho việc vì sao tiến trình tiến hóa của loài cá này vẫn là một bí ẩn, Parenti nói thêm.

Có một số dấu vết như: họ Phallostethidae thuộc nhóm lớn gồm rất nhiều loài thụ tinh bên trong cơ thể, trong khi phần lớn các loài cá thụ tinh ngoài.

Rất nhiều loài cá đực trong họ này có những biến đổi về cấu trúc cơ thể để có thể đưa tinh trùng vào bên trong cơ thể con cái, điều này có thể giải thích việc loài priapium cũng đã tiến hóa để thích nghi.

Một lý giải khác, là việc giao phối dùng đầu rõ ràng là “cách rất hiệu quả” cho sinh sản, Parenti giải thích.

Trong lúc thực hiện xét nghiệm trên cá cái của loài priapium, bà tìm thấy ổ trứng chứa đầy tinh trùng, có nghĩa là hầu hết các trứng của con cá cái đã được thụ tinh.

“Còn rất nhiều điều cần được khám phá” về họ Phallostethus, bà nói thêm - P.cuulong chỉ là loài thứ ba được phát hiện trong chi họ nhà mình.

“Đây là loài cá nhỏ rất dễ thương với cấu trúc cơ thể vô cùng phức tạp,” bà nói, “tôi rất vui vì chúng tôi đã tìm ra thêm về họ nhà cá này.”