Nước mắt nông dân trên dòng Mekong

Tòa Hành chính Thái Lan đọc phán quyết bác đơn kiện của 37 nông dân Thái Lan với năm công ty điện của Thái, nhận mua 95% điện từ thủy điện Xayaburi bên Lào. Giữa những người nông dân đen nhẻm, tóc bạc cúi đầu buồn bã, một người đàn bà rẽ đám đông cúi đầu vội vã bước khỏi phiên tòa.

Bà vừa đi tay vừa quệt vội nước mắt chảy tràn trên gương mặt.

Hình ảnh nhóm nông dân thể hiện sau phiên tòa.

Từ nhiều năm nay, những bàn tròn khoa học được dựng lên suốt năm ở Lào, Việt Nam, Thái Lan, Campuchia chỉ để thảo luận về số phận của dòng sông Mekong.

Người ta nói về ngập mặn, về nguồn cá, về con đập chặn đường di cư của cá, về dòng phù sa bị ứ không về hạ nguồn. Vô số nguy cơ xuất hiện khi nhiều con đập cả ở dòng chính và nhánh phụ được dựng lên khắp các quốc gia có Mekong chảy qua.

Trong một cuộc gặp ở Hội nghị thượng đỉnh sông Mekong năm 2014 tại Việt Nam, ông Apichai Sunchindah, một nhà nghiên cứu ở Asia Foundation, nói với tôi: “Người ta cứ nói về thang cá, thậm chí còn bảo cá có thể tự bơi ngược lên đập thủy điện để theo đúng mùa sinh sản hàng năm. Không thể nào, mọi thang cá đã chứng minh nó không thể làm được điều đó!”

Bất chấp những cụm từ “không thể” đó vang lên trong những đề tài khoa học và cả thử nghiệm trực tiếp, từng con đập vẫn dần được gọi tên trên dòng sông Mekong: Xayaburi, Don Sahong.

Lào muốn trở thành “cục pin của khu vực”. Mỗi khi có ai đó hỏi tại sao Lào kiên quyết xây thủy điện dòng chính đến thế, câu trả lời đáp lại luôn là Lào cần phải phát triển, không lẽ các quốc gia láng giềng không cho Lào quyền được phát triển để thoát nghèo?

Người nông dân Thái này đã bật khóc khi nghe phán quyết.

Câu hỏi đó làm cứng họng người chất vấn, nhưng nó cũng để lại nhiều vị đắng không nguôi được với bất cứ ai quan tâm tới sinh mệnh của Mekong. Những cuộc họp về sông Mekong quay đi trở lại như một trò vờn nhau dai dẳng giữa các quốc gia, nhà khoa học, nhà hoạt động môi trường, và các tập đoàn háo hức muốn xây thêm thủy điện.

Họp bao nhiêu không rõ, chỉ biết nhiều năm trôi qua, người ta vẫn thấy Xayaburi hiện hình rõ hơn, rồi Don Sahong cũng thành dự án.

Cho đến ngày 7/11/2012, đập thủy điện dòng chính đầu tiên của Lào Xayaburi sừng sững thông báo khởi công. Không ai ngăn cản được.

Tôi đã dự nhiều hội nghị bàn về số phận dòng sông Mekong. Trong những phiên họp mỏi mệt ấy, những bộ trưởng phát biểu, đại diện các tổ chức phi chính phủ lên tiếng, cả những nhà khoa học giận dữ quát lên.

Nhưng chưa bao giờ giữa đám đông những người ăn mặc sang trọng ấy, tôi thấy ai bật khóc vì dòng sông Mekong, như người đàn bà đến từ tỉnh Chiang Khong kia.

Mekong không phải để bán

Nước mắt rơi trong im lặng của bà giống sự cay đắng hàng triệu ngư dân khác đang sống giữa Biển Hồ hay Đồng bằng sông Cửu Long trải qua.

Một anh nông dân chở tôi vào đồng lúa ở An Giang chỉ biết nói: “Năm nay mặn trào vào không biết làm sao.”

Những người đàn ông giăng lưới ở Đồng Tháp không hiểu vì sao năm nay không có nước lên xứ đồng bằng.

Cá linh đi xa dần, đắt đỏ như món đặc sản không biết tìm đâu ra. Lưới cá treo ở góc nhà, quên mất đã có thời Cửu Long cá nhiều đến mức ứ đầy thủng lưới.

Người nông dân không biết diễn tả điều gì đã hủy hoại sự sung túc một thời trên đồng bằng châu thổ của mình. Dân ở Biển Hồ (Campuchia) cũng chỉ biết im lặng nhìn vào mắt lưới trống rỗng lập lờ dưới nước mùa thiếu cá về.

Nông dân Thái Lan khác hơn một chút. Anh Chirasak Inthayot vỗ ngực giận dữ nói: “Tôi là tình nguyện viên đo mực nước sông Mekong. Làng tôi nằm sát Xayaburi. Nước không còn lên xuống theo mùa nữa mà rất bất thường.”

Hay như ông già Niwat Roykaew nói: “Tôi sinh ra với dòng sông Mekong, tôi là giáo viên, dạy về lịch sử, nguồn cá và đời sống ngư dân trong ngôi trường ở Chiang Khong” – Vậy mà giờ đây, ông cũng phải đứng giữa tòa Hành chính Thái Lan bất lực giận dữ sau 3 năm đằng đẵng theo đuổi vụ kiện.

Dự án thủy điện Xayaburi

·         Tháng 10/2011: Công ty điện nhà nước Thái Lan EGAT và 4 công ty Thái đồng ý mua 95% lượng điện của Xayaburi, trị giá 3,5 tỷ USD

·         7/8/2012: 37 nông dân Thái từ 8 tỉnh của Thái kiện Egat ra Tòa hành chính

·         7/11/2012: Thủy điện Xayaburi khởi công tại Lào.

·         24/6/2014: Tòa án tối cao chấp nhận đơn kiện

·         Tháng 11/2014: Xayaburia được hoàn thành khoảng 45%

·         25/12/2015: Tòa hành chính bác đơn kiện của nông dân

Một lần nữa những người nông dân như ông thua cuộc, họ không cứu được dòng sông đã nuôi dưỡng chính họ, là nguồn sống của con cháu họ, di sản của ngôi làng họ.

Trên áo những nông dân Thái in đầy dòng chữ: “Công bằng cho dòng sông Mekong và người dân”, hay “Sông Mekong không phải để bán”.

Sẽ còn bao nhiêu đứa trẻ sinh ra trên dòng sông Mekong còn được thấy những loài cá huyền thoại nữa?

Họ đứng xếp hàng với những con cá giấy trên tay – một biểu tượng cho nguồn cá giàu có đầy tự hào của Mekong. Đến một ngày không xa, người trẻ như chúng tôi sẽ chỉ còn nghe nói về cá heo nước ngọt, cá plabuk của Mekong như một huyền thoại bằng giấy, hệt như những mô hình mà nông dân Thái cầm trong phiên tòa.

Đàn cá sẽ chết khi dòng sông nghẽn mạch giữa hàng lớp thủy điện dàn trận từ Lan Thương về Lào, Campuchia rồi kiệt sức ở Cửu Long xa xôi.

Bà nông dân ấy khóc vì uất ức thua một phiên tòa, hay một di sản Mekong sớm muộn sẽ mất trắng trong dòng nước đục ngầu chảy qua turbin làm điện?

Và dòng sông Mekong cảm thấy gì, khi biết cuối cùng vẫn còn những nông dân khóc cho cái chết được báo trước của chính nó?

Lan Phương

Giàu có ở VN: bắt đầu từ đất

Rượu rắn và những điều cần biết

Lại nói về tướng Giáp

Ngón nghề cộng sản và những trí thức bị xỏ mũi

Giá dầu thấp là con dao hai lưỡi cho nền kinh tế t...

Vaccine Quinvaxem và sự khủng hoảng niềm tin

Vì sao người mới ra trường khó xin việc?

Thêm giả thiết về hội nghị Thành Đô

Mối tình ngang trái của người Cha và của người Con...

Bia hay rượu tốt hơn cho sức khỏe?

Vị tướng già trong nhà dưỡng lão

2015: một năm kinh hoàng?

Mừng Chúa Giáng Sinh trên toàn thế giới

Tranh Giáng Sinh của miền Nam Việt Nam

Vấn nạn không nhà

Nước Nga vẫn còn là đại cường?

Như thế nào là vẻ đẹp hoàn mỹ?

Ở những nơi ăn thịt chuột

Hà Nội: Văn hóa côn đồ

Vì sao dự luật về tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam b...

Giàu có ở VN: bắt đầu từ đất

Ông Phạm Nhật Vượng hiện dẫn đầu danh sách 10 người giàu nhất Việt Nam năm 2015 trên thị trường chứng khoán, theo báo cáo sở hữu quản trị doanh nghiệp gửi đến Sở Giao dịch Chứng khoán, truyền thông địa phương đưa tin.

Theo danh sách này, vị chủ tịch Vingroup có khối giá trị tài sản lên tới 22.575 tỉ đồng.

Vingroup cũng có hai nhân vật khác trong danh sách là bà Phạm Thu Hương, vợ ông Nhật Vượng, và bà Phạm Thúy Hằng, em gái bà Hương.

Theo phân tích của ông Dương Xuân Nam, tác giả cuốn 'Ai là người giầu nhất Việt Nam?', bí quyết chính khiến chủ tịch Vingroup dẫn đầu danh sách trong vài năm trở lại đây là do “biết cách phát triển một cách bền vững và “giữ chữ tín tuyệt đối trong mọi lĩnh vực”.

Dương Xuân Nam

“Bí quyết quan trọng nhất mà tôi biết từ Phạm Nhật Vượng khi còn khởi nghiệp cho tới sau này, thì một là người làm ăn có ý tưởng lớn, không làm ăn cò con, vụn vặt, chụp giật.

“Thứ hai nữa là biết cách phát triển tập đoàn của mình một cách bền vững. Phạm Nhật Vượng giữ chữ tín, không bao giờ nói suông, đã nói là làm, mà làm bằng được, làm cho tốt,” ông Dương Xuân Nam.

Đứng thứ hai trong danh sách là ông Trần Đình Long của Tập đoàn thép Hòa Phát (HPG), vượt qua “bầu Đức” của Hoàng Anh Gia Lai, nay đứng thứ tư.

Khởi nghiệp từ đất đai

Khu đô thị phức hợp Thành phố Hoàng gia (Vincom Royal City) ở Hà Nội của Vingroup

Cựu Tổng biên tập báo Tiền Phong cho rằng, điểm chung của những người giàu ở Việt Nam, trước hết là biết nắm lấy cơ hội.

“Tất nhiên trên thế giới nắm lấy cơ hội là quan trọng, nhưng ở Việt Nam nắm lấy cơ hội là rất quan trọng, tức là cơ hội nào, mang lại cái gì”.

Theo tìm hiểu của ông cho cuốn sách về người giàu Việt Nam, xuất bản năm 2005, tác giả nhận thấy “giàu ở Việt Nam, hầu hết bắt đầu từ đất đai”.

“Phạm Nhật Vượng xây dựng nhà máy sản xuất mì ăn liền ở Ukraina, sau đó có tiền thì mua đất ở ngoại ô thành phố Kharkov, lúc mua giá rất rẻ rồi sau đó bán đi.

“Về Việt Nam thì Phạm Nhật Vượng đầu tư vào các cơ sở như Vincom, Vinpearl, Vinhomes, Garden City.

“Những người giàu nhất như Phạm Nhật Vượng và gia đình Phạm Nhật Vượng là những người biết làm ăn, quyết tâm và là những người làm ăn có khoa học, xây những công trình có tính chất văn hóa,” nhà báo Dương Xuân Nam, hay còn được biết đến với bút danh Dương Kỳ Anh nhận xét.

Của chìm

'Không đánh giá được hết tài sản' của tỉ phú Đào Hồng Tuyển, chủ sở hữu đảo Tuần Châu, nhà báo Dương Xuân Nam nhận xét.

Trả lời câu hỏi liệu có cách đánh giá, xếp hạng người giàu nhất Việt Nam chính xác hơn so với việc dựa trên giá trị sở hữu trên thị trường chứng khoán, nhà báo Dương Xuân Nam cho rằng khó có thể đánh giá hết được, như đối với những người không lên sàn chứng khoán, hay các quan chức.

“Ở Việt Nam những người giàu, có người không lên sàn chứng khoán, ví dụ như ông Đào Hồng Tuyển ở Tuần Châu, nên không thể đánh giá hết tài sản của ông ấy được mà chỉ có thể đánh giá một cách tương đối khi nhìn vào khu Tuần Châu rồi những cái này cái khác.

“Hoặc là tài sản của ông Vũ Văn Tiền chẳng hạn, ông ấy có ngân hàng An Bình đó, còn lại thì ông ấy không lên sàn chứng khoán nên không thể đánh giá hết tài sản của ông ấy.”

Danh sách 10 người giàu nhất Việt Nam này chỉ đánh giá được ở khối doanh nghiệp tư nhân, “còn các quan chức thì hoàn toàn không thể đánh giá được”, ông nói.

Ông Dương Xuân Nam cũng cho rằng, nhiều người vẫn mang theo nỗi sợ công khai tài sản, đặc biệt là quan chức.

“Tập đoàn tư nhân thì có người họ cũng ngại, có lý do nào đó. Tâm lý ngày xưa coi người giàu là kẻ thù - tâm lý đó rất mạnh, rất sâu vào xã hội Việt Nam.”

“...Có những người giàu làm ăn không chân chính. Tất nhiên ở đâu cũng có những người giàu không làm ăn chân chính. Thế giới có thể có ít hơn hoặc rất ít, nhưng Việt Nam số lượng chắc chắn không ít đâu.”

Ông cũng cho rằng, môi trường làm ăn ở Việt Nam nay đã “tương đối ổn định” nhưng còn rất khó khăn, trong đó khó nhất là “công khai, minh bạch”.

“Thứ hai nữa là những nhóm lợi ích chi phối, mà báo chí nói nhiều rồi, làm ảnh hưởng đến những người làm ăn minh bạch, đàng hoàng.

“Thứ ba nữa là biểu hiện về quyền. Bộ máy hành chính có biểu hiện cửa quyền, cái đó cũng ảnh hưởng.”

Ông Dương Xuân Nam nói, muốn có được công khai minh bạch ở Việt Nam "cần quá trình đấu tranh quyết liệt, phải có những cải tiến, thay đổi mạnh về thể chế và cơ chế. Một, hai người thì khó mà thay được.”

Rượu rắn và những điều cần biết

Lại nói về tướng Giáp

Ngón nghề cộng sản và những trí thức bị xỏ mũi

Giá dầu thấp là con dao hai lưỡi cho nền kinh tế t...

Vaccine Quinvaxem và sự khủng hoảng niềm tin

Vì sao người mới ra trường khó xin việc?

Thêm giả thiết về hội nghị Thành Đô

Mối tình ngang trái của người Cha và của người Con...

Bia hay rượu tốt hơn cho sức khỏe?

Vị tướng già trong nhà dưỡng lão

2015: một năm kinh hoàng?

Mừng Chúa Giáng Sinh trên toàn thế giới

Tranh Giáng Sinh của miền Nam Việt Nam

Vấn nạn không nhà

Nước Nga vẫn còn là đại cường?

Như thế nào là vẻ đẹp hoàn mỹ?

Ở những nơi ăn thịt chuột

Hà Nội: Văn hóa côn đồ

Vì sao dự luật về tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam b...

Nhạc Việt Khang: ‘Anh’ và ‘Tôi’ và quê hương

Rượu rắn và những điều cần biết

Eddie Lin có thử uống rượu rắn cách đây 16 năm khi một người bạn mua một chai rượu ở một cửa hàng bán rượu và thuốc bắc ở trung tâm Hong Kong. Con rắn hổ mang bên trong dường như đang dựng người lên ở thế tấn công.

Theo Lin, tác giả cuốn ‘Các món khoái khẩu’ và là nhà sáng lập trang 'Ăn uống với chiều sâu', một blog dành cho một số các món ăn lạ lùng nhất thế giới, thì rượu có vị dễ hiểu: là rượu gạo có vị protein như vị gà”.

Kiểu rượu của ông đơn giản, chỉ gồm rượu và rắn, nhưng thường có cả thảo mộc, và sâm cũng như củ khởi để làm tăng hương vị.

Y học cổ truyền Trung Cộng tin rằng rắn có các thuộc tính hồi phục và tăng lực, từ bổ dương cho đến điều trị bệnh như rụng tóc, đau lưng và tê thấp. Đó là lý do vì sao ta hay thấy các món rắn trên khắp châu Á như là súp rắn, một cao lương mỹ vị của Quảng Đông gồm nước luộc gà, bào ngư, nấm, thịt lợn, gừng và tất nhiên là thịt rắn.

Nhiều người tin rằng rượu nọc rắn có lợi cho sức khỏe.

Đó cũng là lý do vì sao một số người thậm chí uống tiết rắn bằng việc cắt đầu và lấy ly hứng máu phun ra, hoặc hòa máu và mật rắn vào rượu.

Tuy nhiên cách làm thông dụng nhất là bỏ cả con rắn độc (đôi khi còn sống, và đôi khi là loài đang có nguy cơ tuyệt chủng) vào một bình rượu gạo hoặc một loại rượu khác. Rồi sau đó ngâm như vậy trong nhiều tháng, trong khi đó chất ethanol của rượu sẽ hấp thụ cái “khí chất”" của rắn và phân tách nọc độc.

Ta có thể thấy cái được gọi là “rượu rắn” này ở khắp Đông Nam Á. Nó thường được bán ở các gian hàng ven đường đông khách du lịch qua lại và các trung tâm buôn bán, thường được trưng bày rất hấp dẫn ở chính diện với các bình đầy ắp rắn hổ mang và các loại bò sát ghê rợn khác.

“Bạn sẽ không bao giờ thấy loại rượu này ở bữa tiệc lớn của Trung Cộng,” Lin nói. “Nó giống như mang một "bom bia" đến lễ cưới.”

Những người Việt Nam đang uống rượu rắn ở một khách sạn.

Món này được dân ưa chuộng, nhưng có phải du khách nào cũng thấy muốn thử truyền thống còn có sự hoài nghi này không?

“Mặc dù truyền thống rượu rắn đã có từ nhiều thế kỷ ở châu Á, người ta cho rằng việc buôn bán nó chỉ được phát triển mạnh từ khi Đông Nam Á mở cửa với Phương Tây.” Một nghiên cứu của trường Đại Học Sydney cho biết.

Tháng 8/2015, một video trên YouTube về một con rắn còn sống bị ấn vào một bình rượu để làm rượu rắn đã lan tỏa rất nhanh, người xem bị sốc khi xem con rắn trút hơi thở cuối cùng.

Hẻm Rắn nổi tiếng ở Đài Bắc, Đài Loan.

Ở Hẻm Rắn nổi tiếng ở Đài Loan (trước đây nó là Chợ Đêm Du Lịch Phố Huaxi) được biết ở đó những người bán hàng rong rạch dọc bụng rắn và lấy máu vào một cốc rượu trắng ngay trước mắt bạn. Các khách du lịch coi việc lột da rắn sống này là dấu vết tàn ác của thời đại xưa nên lảng đi xa.

Và, mặc dù vô cùng hiếm, có vẻ như một số rắn có thể sống trong bình hàng tháng (có lẽ do khả năng ngủ đông của chúng) và có thể cắn người không may nào đó đánh thức nó dậy.

Năm 2013, có báo cáo hãi hùng là một phụ nữ ở tỉnh Hắc Long Giang, Trung Cộng, bị cắn vào tay bởi một con rắn từ bình rượu nhảy ra, nó bị ngâm trong đó đã được 3 tháng. Bà này tự làm rượu thuốc bằng một con rắn lục vì bạn bà nói rằng rượu này có thể giúp bà khỏi đau khớp. Có thể là nghiệp chướng ngâm rượu rắn chăng?

Nếu tất cả thông tin này không làm bạn e ngại thì hãy nhớ điều này: mặc dù bình rượu để trên giá trông có vẻ tuyệt đấy, nhưng bất kỳ sức mạnh nào từ nọc độc rắn mà bạn nghĩ là bạn sẽ có được khi uống nó thì chắc hoàn toàn chỉ là điều bạn thấy không ngại nói khi say xỉn mà thôi.

Ellie Cobb

Lại nói về tướng Giáp

Ngón nghề cộng sản và những trí thức bị xỏ mũi

Giá dầu thấp là con dao hai lưỡi cho nền kinh tế t...

Vaccine Quinvaxem và sự khủng hoảng niềm tin

Vì sao người mới ra trường khó xin việc?

Thêm giả thiết về hội nghị Thành Đô

Mối tình ngang trái của người Cha và của người Con...

Bia hay rượu tốt hơn cho sức khỏe?

Vị tướng già trong nhà dưỡng lão

2015: một năm kinh hoàng?

Mừng Chúa Giáng Sinh trên toàn thế giới

Tranh Giáng Sinh của miền Nam Việt Nam

Vấn nạn không nhà

Nước Nga vẫn còn là đại cường?

Như thế nào là vẻ đẹp hoàn mỹ?

Ở những nơi ăn thịt chuột

Hà Nội: Văn hóa côn đồ

Vì sao dự luật về tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam b...

Nhạc Việt Khang: ‘Anh’ và ‘Tôi’ và quê hương

Việt Khang: Sức mạnh một bài hát, một bản án

Lại nói về tướng Giáp

Xa Hà Nội hơn 6 năm, đã tưởng đào chôn chặt mọi thứ, nhất là hình ảnh các quan đồng chí - những kẻ tội đồ gây ra cho gia đình, dòng họ và thế hệ chúng tôi bao nhiêu khổ ải, hệ lụy. Từ Lê Duẩn, Lê Đức Thọ, Lê Đức Anh, Hạ Bá Cang* v.v vậy mà cứ mỗi lần lẩm nhẩm câu thơ của Lý Vương Miên Trinh ( Trung Cộng) từ thế kỷ 14...tôi lại liên tưởng tới hình ảnh “oai hùng” của tướng Giáp:

“Chậu tùng cao vài tấc,
Uốn mềm gốc đến thân
Khách đến thăm rồi chúc
Chí cao hãy thấp dần”

Quả là không câu thơ nào đạt chuẩn hơn.

Ngay từ hồi còn học Đại học sư phạm, tôi đã nghe báo chí, truyền thông của đảng tuyên truyền, ca ngợi về tướng Giáp. Nào là “Thiên tài quân sự”, “Người anh hùng dân tộc, người đánh thắng hai đế quốc Pháp và Mỹ” , rồi “Vị tướng huyền thoại”, “Nhà quân sự lỗi lạc nhất của mọi thời đại”, được thế giới xếp vào danh sách của 10 bậc tướng tài, cùng với Trần Hưng Đạo– ba lần đánh tan quân nguyên...Nghĩa là dưới ngọn cờ vẻ vang của đảng cộng sản lúc ấy, chỉ có hình ảnh tướng Giáp lồng lộng nổi lên.

Thật bất ngờ khi tôi nhận được câu trả lời dè dặt từ bố, người được kết nạp đảng từ 1946, nghĩa là gần 40 năm tuổi đảng khi ấy

- Tướng Giáp có giỏi không bố?

-Không đâu con ạ!

Tôi bật ngửa trước cái nhìn nửa do dự, nửa quyết đoán của ông và câu trả lời bật ra từ cổ họng như một mũi tên đâm xuyên bán cầu đại não mình.

- Sao lại thế ạ?

Bố tôi trầm ngâm:

- Theo điều lệ đảng, lẽ ra bố không được nói...nhưng thôi, bố tin con là người chín chắn, trưởng thành hơn tuổi của mình nên nhận thức được điều hệ trọng này...

- Con cũng biết ông nội là thông ngôn trong chính phủ Pháp, lương tháng tương đương 5 cây vàng , nhà có gia nhân, vú sen, người giúp việc , rất giàu và trọng kiến thức nên bố được nuôi ăn học từ nhỏ.. Năm 17 tuổi vì được giác ngộ cách mạng nên bố bỏ tất cả “vứt bút nghiên theo việc binh đao”. Sau đó bố vào học trường lục quân Trần Quốc Tuấn khóa 4. Tất nhiên, những ông thầy dạy bố bây giờ không phải người Pháp hoặc những viên chức quan lại giỏi tiếng Pháp mà là các đồng chí hoặc cấp trên của bố như đại tướng Võ nguyên Giáp, thầy Hiệu trưởng Lê Thiết Hùng v..v,

Trong số cả nghìn hoc viên khóa ấy, nổi lên ba gương mặt: Nguyễn Thụy Ứng ( dịch giả của sông đông êm đềm) bố và một bác nữa. Trái với hai người kia, sống khép mình, tuân thủ điều lệ đảng , thấy điều gì trái tai gai mắt hoặc khúc mắc gì không dám hỏi. Còn bố nổi tiếng vì luôn đưa ra các câu hỏi về đủ mọi lĩnh vực khoa học, quân sự, triết học, chính trị, văn hóa , xã hội, ngoại ngữ v.v làm các thầy đớ lưỡi không trả lời được, đặc biệt là tướng Giáp.

- Nhưng tướng Giáp nổi tiếng trong chiến thắng điện Biên Phủ cơ mà? Tôi bướng bỉnh cắt ngang dòng suy tưởng của bố

- May mắn tướng Giáp không phải là kiêu binh con ạ. Như các cụ thường nói: “Tướng dốt lại kiêu, hành binh sĩ nhược”. Tướng Giáp không được đào tạo quân sự một ngày nào, làm sao giỏi được? Cốt cách của tướng Giáp cũng chỉ là một anh thư sinh, học trò, giáo viên dạy sử ở trường tiểu học Thăng Long Hà Nội, đâu phải tướng con nhà võ? 

-Thế sao từ năm 1948 đã được phong tướng?

- Chính bố cũng hết sức ngạc nhiên về điều này.. Cuối năm 1944, thành lập “đội cách mạng Tuyên truyền giải phóng quân” vẻn vẹn 34 người mà đầu năm 1948 đã thành đại tướng... quả là lịch sử thế giới chỉ có một.

- Nghĩa là tướng Giáp được cụ Hồ thăng cấp từ giáo viên tiểu học thành đại tướng, không qua cấp bậc, thủ tục nào hết?

-Chính thế, không chỉ một vài cấp mà là gần 20 cấp, chính xác là 17 cấp... 

Cũng nhờ địa vị “con của Khải Tuân, học giỏi, đẹp trai nhất khóa” mà tôi được bạn bè của ông biết tới, chèo kéo đến nhà thầy hiệu trưởng và nhà tướng Giáp mỗi năm một lần vào ngày khai giảng khóa học 15-4 hàng năm. 

Lúc này thầy hiệu trưởng Lê Thiết Hùng đã mất, tôi chỉ được gặp bà Nguyễn thị Mai, vợ thứ hai và người con gái duy nhất của ông. Ấn tượng ấm cúng và gần gũi. Còn tướng Giáp, mỗi lần gặp là một lần được giới thiệu để đọc thơ cho ông nghe hoặc biếu ông một tác phẩm mới (dù in chung hay in riêng)...Đặc biệt thời kỳ sau 1993, khi tôi chính thức trở thành phóng viên báo cựu chiến binh, tòa soạn ở 34 Lý Nam Đế, gần nhà tướng Giáp (25 Hoàng Diệu) tôi càng hay được gặp ông hơn vào ngày kỷ niệm quân đội, hoặc sinh nhật ông ...

Càng gần, tôi càng muốn tìm ra những điều huyền thoại trong ông mà thú thực, ngoài những câu đối, những lời có cánh thêu trên những bức trướng, treo đầy bốn bức tường nhà ông, tôi không tìm được cảm giác nào khác. Ông trong tôi cũng chỉ bình dị, đơn giản như mọi cựu chiến binh khác mà tôi gặp mỗi lần đi công tác. Cũng có thể lúc đó ông đã già, gần bát thập cổ lai hy... Cho dù ông luôn tự trào: “Tôi vẫn coi mình là một thanh niên già, vẫn cưỡi ngựa leo núi, chỉ huy đánh giặc được”... khiến mọi người cười ồ”, song sự tán thưởng lập tức rơi ngay tại cánh cửa nhà ông vì ai cũng biết ông rất sợ vợ.

Dù bà kém ông tròn 3 thập kỷ, nhưng luôn đóng vai trò của một “ van” điều tiết, kiềm chế và ra lệnh cho ông trong mọi nơi, mọi lúc, dù ở nhà hay giữa anh em đồng chí trong hội trường, bệnh viện vv. Đôi khi ông hăng tiết định nói điều gì đó, nhưng hễ bắt gặp ánh mắt lạnh lẽo, thờ ơ của vợ hoặc một cái véo tay, một lời buông thõng, một cái lắc đầu..là ông, như một đứa trẻ con mặc yếm ...thộn ra hoặc nghiêm ngay nét mặt lại. Thậm chí đứa trẻ trước khi nghe lời còn phụng phịu, khóc lóc đòi giải thích chán chê, mê mỏi mới biết tâm phục, khẩu phục. Còn ông, ý vợ là ý chúa, ông ngoan ngoãn lễ phép hơn cả một con chiên ngoan đạo.

Chính vì ấn tượng về ông như vậy nên sau này khi nghe tin ông dan díu với một người phụ nữ danh giá khác (một cô giáo dạy đàn piano cho ông ngay tại nhà) tôi bán tín bán nghi. 

Với tôi, ông là bậc thầy của nhà văn Nguyễn Tuân trong việc chia động từ sợ ở Việt Nam, làm sao ông dám qua mặt vợ để lót ổ “tình tính tang” ngay trong nhà, khi vợ luôn kè kè bên cạnh? 

Nếu Nguyễn Tuân tự hào khoe với bạn bè: “Tao còn sống được đến thập kỷ ngoài 80 này là nhờ biết sợ đấy”, thì tướng Giáp nổi tiếng với từ “nhẫn”, mà theo tôi đồng nghĩa với chữ “nhục”. Bởi ngay từ khi bị Duẩn, Thọ câu kết đá văng ra khỏi chức bộ trưởng Bộ quốc phòng để đặt vào ghế “ chủ tịch ủy Ban sinh đẻ có kế hoạch”, là ông đã phải sử dụng kem chống Nhục (như chị em phụ nữ dùng kem chống nẻ xoa lên mặt mỗi khi trời nồm trong những ngày đông tháng giá). Câu phân bua của ông với mọi người càng làm lộ tẩy cái chất kem mà ông thường dùng:“Tôi có chọn đâu, nhưng thôi, bác Hồ bảo nghề nào cũng là nghề cách mạng, đảng và chính phủ đã tin cậy giao phó cho tôi thì tôi xin đảm nhận, miễn có lợi cho đất nước là được”.

Lẽ ra- theo lời của những người học trò lục quân xuất sắc của ông, ông phải ném trả cái chức vụ tầm thường, hạ đẳng, dưới rốn của chị em vào mặt mấy thằng tiếm quyền ngu xuẩn, rồi kêu gọi anh em trong bộ quốc phòng làm một cuộc đảo chính để lòi cái bộ mặt nham nhở xảo quyệt của hai tên hiếu chiến, hiếu sát, chôn sống đồng bào ra. Nếu không làm được như vậy, ít nhất ông cũng xin từ chức, sau khi viết bài tố cáo âm mưu thấp hèn của hai tên quan đồng chí. Vì ganh ghét đố kỵ tài năng, đức độ của ông mà cố tình hạ nhục ông... Nếu làm được như vậy, chắc chắn danh dự, khí tiết của ông vẫn được bảo toàn. Thà là “ngồi chơi xơi nước”, mà giữ được lòng tôn kính của mọi người còn hơn là tìm mọi cách bịt cửa mình chị em để sinh đẻ có kế hoạch theo câu nói dân gian :

Tát nước, cấy cày tăng năng suất,
Đặt vòng, cai đẻ, giảm miệng ăn...

Làm nghề nào có chân dung của nghề đó, làm chủ tịch ủy ban sinh đẻ có kế hoạch ông cũng phải đi giao lưu cùng Hội liên hiệp phụ nữ xuống các tỉnh huyện để họp bàn chỉ thị, triển khai v,v...nhưng ông vẫn diện bộ quân phục gắn lon đại tướng mỗi khi ra ngoài , dù quanh ông đồn thổi những câu truyền khẩu râm ran :

Ngày xưa bộ trưởng quốc phòng
Ngày nay bộ trưởng đặt vòng tránh thai
Ngày xưa đánh trận rõ oai
Ngày nay chỉ biết tránh thai dài dài.

Năm 1990 cả hai tên đầu đảng** chết, ai cũng nghĩ trên đầu ông là một khoảng trống mênh mông. Ai ngờ ông lại để tay đồ tể Đỗ Mười và tên chột Lê Đức Anh thiến nốt chất anh hùng còn lại, bằng đủ những lời mạ lị vu khống:

Nào là “con nuôi của chánh sở mật thám pháp đông dương Louis Marty”. Nào : “hang ổ của nhóm xét lại chống đảng”. “Nào bán bí mật quân sự cho đại sứ quán Liên xô”. Nào “hèn, nhát, sợ chết đến thụt lưỡi, co vòi, nên trong chiến dịch điện biên Phủ toàn rúc trong hầm trú ẩn, còn trong chiến dịch tổng tấn công và nổi dạy năm 1968, cứ theo ý cụ Hồ, chỉ bàn lùi, không dám đánh. Rồi “chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 cũng vậy, cấm bước chân ra khỏi Hà Nội. Bao nhiêu vùng đất, địa danh nổi tiếng một thời như Vĩnh Linh, Quảng Bình, đường 9 Khe Sanh, thành cổ Quảng Trị, Xuân Lộc, Đồng Nai v.v không hề đặt chân đến”. Rồi “Đại tướng gì mà hễ nghe Mỹ dọa dội bom B52 là sợ són đái ra quần, phải vội vàng cầu cứu ông anh cả Nga Xô để được đi...chữa bệnh”

Sau này đọc “Đèn cù”, tôi còn thấy tác giả Trần Đĩnh miêu tả đủ thứ sợ của ông ta. Không dám tiếp xúc với người nước ngoài đã đành, ông còn tránh xa cả nhóm xét lại chống đảng do ông cầm đầu (thực chất là những đồng đội thân thiết với ông một thời từ Chu Văn Tấn, Đặng Kim Giang, Lê Liêm, Trần Độ, Đỗ Đức Kiên, Phạm Quế Dương, Hoàng Minh Chính v.v ) . Thay vì phải vác đại bác nện thẳng vào “buôn MA”( tên viết tắt của cặp bài trùng Mười, Anh, ông lại tiếp tục cúi đầu “tâm phục, khẩu phục” chúng như suốt thập kỷ 60, 70, 80 ông đã “tâm phục, khẩu phục hai anh em nhà họ Lê vậy.. Đi đến đâu, dù là câu lạc bộ sĩ quan quân đội, hay trong hội trường rộng lớn, câu cửa miệng của ông bao giờ cũng là: “Thay mặt đồng chí Lê Duẩn, Lê Đức Thọ... tôi xin gởi lời thăm đến các đồng chí…

Tháng 10 năm 2013, khi ông chết, vẫn để lại trong lòng người dân Việt Nam một chân dung bằng thơ rõ nét:

“Đè ngửa”***, nạo thai, khám phụ khoa,
Điều hòa kinh nguyệt, trị rong kinh
Chán quan đồng chí ông đi tuốt
Sát tận Đèo Ngang mới chịu hòa

Không lẽ hiện tượng tướng Giáp tại Việt Nam lại là hiện tượng ‘ngồi nhầm ghế’, ‘xỏ nhầm giày’, hèn nhát, nhu nhược đến mức hai câu thơ nổi tiếng của bút tre một thời, tả:

Hoan hô đại tướng Võ Nguyên
Giáp ta thắng trận điện biên trở về

Bỏ qua lối tùy tiện, bắc cầu từ câu trên xuống câu dưới, chỉ xét hai từ “Giáp ta” người dân đã thấy câu thơ này như thể giành cho một đứa bé chơi trò đánh trận giả, mà vũ khí duy nhất chỉ là một khẩu súng gỗ hoặc bẹ chuối bắn bằng miệng ”phằng phằng phằng”, đâu phải miêu tả một vị tướng tài giỏi, lừng danh thế giới và Việt Nam? Đánh thắng hai ‘đế quốc’ trong thời loạn? Còn trong thời bình – từ cải cách ruộng đất, chỉnh huấn chỉnh quân, nhân văn giai phẩm v.v cả triệu người oan gia ông vẫn ngậm miệng hóa tượng trước những nỗi đau khổ chất chồng mà giặc đảng và giặc tàu ngang tàng gây ra trên quê hương ông ngày ngày?

Điều lý giải xin nhường bạn đọc...

Sacramento 25-12-2015.
Trần Khải Thanh Thủy 
-------------------
* Hạ Bá Cang: tên thật của Hoàng Quốc Việt (1904-1994)
** Chỉ Duẩn và Thọ
***: Đè ngửa nói lái của từ “ngừa đẻ”, nhiệm vụ của tướng giáp từ 1983 đến khi về hưu(1991).
**** Mộ tướng Giáp nằm tại khu vực Vũng Chùa - Đảo Yến thuộc xã Quảng Đông, Quảng Trạch tỉnh Quảng Bình, cách đèo Ngang khoảng 4 km.

Ngón nghề cộng sản và những trí thức bị xỏ mũi

Giá dầu thấp là con dao hai lưỡi cho nền kinh tế t...

Vaccine Quinvaxem và sự khủng hoảng niềm tin

Vì sao người mới ra trường khó xin việc?

Thêm giả thiết về hội nghị Thành Đô

Mối tình ngang trái của người Cha và của người Con...

Bia hay rượu tốt hơn cho sức khỏe?

Vị tướng già trong nhà dưỡng lão

2015: một năm kinh hoàng?

Mừng Chúa Giáng Sinh trên toàn thế giới

Tranh Giáng Sinh của miền Nam Việt Nam

Vấn nạn không nhà

Nước Nga vẫn còn là đại cường?

Như thế nào là vẻ đẹp hoàn mỹ?

Ở những nơi ăn thịt chuột

Hà Nội: Văn hóa côn đồ

Vì sao dự luật về tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam b...

Nhạc Việt Khang: ‘Anh’ và ‘Tôi’ và quê hương

Việt Khang: Sức mạnh một bài hát, một bản án

Ngư dân TC phá san hô ở Biển Đông