Thursday, June 30, 2011

Sao quê hương mình già nua đến vậy?

image


Các nhà đầu tư thế giới thường nghĩ về Việt Nam như một quốc gia trẻ trung, đang lên và chứa nhiều tiềm năng nhất trong số các thị trường mới nổi.
Họ ấn tượng với con số tăng trưởng về dân số, về sự kiện là 58% người Việt dưới tuổi 25, và theo nhãn quan của người Âu Mỹ, đây là phân khúc sáng tạo và cầu tiến nhất của bất cứ xã hội nào.
Họ tìm đến Việt Nam mong những đột phá kỳ diệu và một vận hành năng động kiểu thung lũng Silicon (trung tâm IT của Mỹ ở phía nam San Francisco).
Sau vài năm tung tiền mua tiềm năng và cơ hội, họ thường thất vọng và âm thầm bỏ đi. Tại sao?

image

Những giả thuyết ngây thơ chăng? Họ đã không lầm về những số liệu tạo nên hình ảnh đó.
Tuy nhiên, sự phân tích và biện giải về logic của họ vướng phải vài giả thuyết và tiền đề không chính xác. Một người có số tuổi còn trẻ không có nghĩa là sự suy nghĩ và vận hành của người đó cũng phải trẻ trung như số tuổi, nhất là khi họ lớn lên trong một xã hội khép kín, ít tiếp xúc với thế giới.

Tôi còn nhớ một đại gia công nghệ thông tin (IT) nổi tiếng cũng đã từng kết luận trong một buổi hội thảo về kinh tế là số người sử dụng điện thoại di động ở Việt Nam đã tăng trưởng 36% mỗi năm trong 5 năm qua và lên đến 68 triệu người hay khoảng 80% dân số.
Kết luận của anh chuyên gia trẻ này là tương lai về công nghệ thông tin của Việt Nam phải sáng ngời và sẽ vượt trội các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines

Đây là những kết luận ngây thơ về thực trạng của xã hội. Một người trẻ suốt ngày la cà quán cà phê hay quán nhậu sẽ không đóng góp gì về sáng tạo hay năng động! cũng như vài ba anh chị nông dân với điện thoai cầm tay không thay đổi gì về cục diện của nông thôn ngày nay (nông dân vẫn chiếm đến 64% của dân số xứ này).

Tôi thích câu nói (không biết của ai):
"Tất cả bắt đầu bằng suy nghĩ (tư duy). Suy nghĩ tạo nên hành động, hành động liên tục biến thành thói quen và thói quen tạo nên định mệnh."

Định mệnh của cá nhân phát sinh từ tư duy cá nhân, định mệnh tập thể đúc kết bởi suy nghĩ của tập thể.

Tư duy, định mệnh

Quên đi góc nhìn cá nhân, hãy tự suy nghĩ về tư duy thời thượng của xã hội này và từ đó, ta có thể nhận thức được những hành xử và thói quen của người dân Việt Nam.
Bắt đầu từ tầng cấp lãnh đạo về kinh tế, giáo dục và xã hội đến lớp người dân kém may mắn đang bị cơn lũ của thời thế cuốn trôi; tôi không nghĩ là một ai có thể lạc quan và thỏa mãn với sự khám phá.

Những thói quen xấu về chụp giựt, tham lam, mánh mung, dối trá, liều lĩnh, sĩ diện… vẫn nhiều gấp chục lần các hành xử đạo đức, cẩn trọng, trách nhiệm, danh dự và hy sinh.
Dĩ nhiên, đây là một nhận định chủ quan, sau một lục lọi rất phiến diện trên báo chí, truyền hình và diễn đàn Internet. Nhưng tôi nghĩ là rất nhiều người Việt sẽ đồng ý với nhận định này.

Tôi nghĩ lý do chính yếu của những thói quen tệ hại này là bắt nguồn từ một tư duy già cỗi, nông cạn và nhiều mặc cảm. Tôi có cảm giác là ngay cả những bạn trẻ doanh nhân và sinh viên mà tôi thường tiếp xúc vẫn còn sống trong một thời đại cách đây 100 năm, dưới thời Pháp thuộc.
Thực tình, nhiều bậc trí giả đã lo ngại là so với thời cũ, chúng ta đã đi thụt lùi về đạo đức xã hội và hành xử văn minh.
Tôi thường khuyên các bạn trẻ hãy đọc lại những tiểu thuyết của thời Pháp thuộc trước 1945.

image
Hình minh họa

Họ sẽ thấy đời sống và các vấn nạn của một nông dân trong truyện của Sơn Nam vẫn không khác gì mấy so với một nông dân qua lời kể của Nguyễn Ngọc Tư.
Bâng khuâng và thách thức của những gia đình trung lưu qua các câu chuyên của Khái Hưng rất gần gũi với những mẩu chuyện ngắn của nhiều tác giả trẻ hiện nay. Ngay cả những tên trọc phú, cơ hội và láu lỉnh trong tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng cũng mang đậm nét hình ảnh của những Xuân Tóc Đỏ ngày nay trong xã hội.

Ôm lấy quá khứ

image

Tác giả tin rằng VN muốn phát triển phải vượt qua những thói quen, tư duy và mặc cảm cũ kỹ từ trong quá khứ.

Tóm lại, tôi có cảm tưởng chúng ta vẫn sống và vẫn tranh đấu, suy nghĩ trong môi trường cả 100 năm trước. Những mặc cảm thua kém với các ông chủ da trắng vẫn ám ảnh các bạn trẻ ngày nay. Chúng ta vẫn bàn cãi về những triết thuyết mà phần lớn nhân loại đã bỏ vào sọt rác.

Trong lãnh vực kinh doanh, phần lớn các doanh nhân vẫn cho rằng bất động sản và khoáng sản là căn bản của mọi tài sản. Sản xuất gia công và chế biến nông sản vẫn chiếm một tỷ trọng rất lớn trong kim ngạch xuất khẩu. Một doanh nhân Trung Quốc đã mỉa mai với tôi khi đến thăm một khu công nghiệp của Việt Nam, “Họ đang cố học và làm những gì chúng tôi đang muốn quên”.

Tôi đang ở tuổi 66. May mắn cho tôi, nền kinh tế toàn cầu đã thay đổi khác hẳn thời Pháp thuộc. Tôi không cần phải dùng tay chân để lao động, cạnh tranh với tuổi trẻ. Kinh doanh bây giờ đòi hỏi một sáng tạo chỉ đến từ trí tuệ và tư duy đổi mới. Thân thể tôi dù bị hao mòn (xương khớp lỏng lẻo, tai mắt nhấp nhem...) nhưng trí óc tôi và tinh thần vẫn trẻ hơn bao giờ hết.

Thêm vào đó, nó không bị phân tâm bởi những hoóc-môn về đàn bà hay những thứ lăng nhăng khác như các bạn trẻ. Do đó, hiệu năng và công suất của sự suy nghĩ trở nên bén nhậy hơn.

Người Mỹ có câu, “Những con chó già không bao giờ thay đổi” (old dogs never change). Do đó, tôi thường không thích trò chuyện với những người trên 40, nhất là những đại trí giả.
Nhưng tôi thất vọng vô cùng khi về lại Việt Nam và gặp toàn những ông cụ non mới trên 20 tuổi đời: nhút nhát, cầu an, thụ động, chỉ biết ăn nhậu, và đua đòi theo thời thế.

image
Hình minh họa

Họ sống như các ông già đã về hưu, họ nói năng như một con vẹt, lặp đi lặp lại những giáo điều, khẩu hiệu đã hiện diện hơn trăm năm. Họ làm việc như một con ngựa bị bịt kín đôi mắt để chỉ nhìn thấy con đường một chiều trước mắt.

Nhiều người đổ lỗi cho những thế hệ trứơc và văn hóa gia đình đã kềm kẹp và làm cho thế hệ trẻ này hay ỷ lại và hư hỏng.
Cha mẹ vẫn giữ thói quen sắp đặt và quyết định cho các con đã trưởng thành (ngay khi chúng vào tuổi 30, 40..) về những cuộc hôn nhân, công việc làm, ngay cả nhà cửa và cách sinh họat.

image
Hình minh họa

Hậu quả là một thế hệ đáng lẽ phải tự lập và lo tạo tương lai cho mình theo ý thích lại cúi đầu nghe và làm theo những tư duy đã lỗi thời và tụt hậu.
Trong khi thế giới đang hồi sinh với thế hệ trẻ tự tin tràn đầy năng lực cho những thử thách của thế kỷ 21, thì người trẻ đang lần mò trong bóng tối của quá khứ, với sự khuyền khích của các nhóm muốn giữ quyền lực và bổng lộc.

image

Tôi tự hỏi, sao quê hương mình ... già nua nhanh như vậy? Những nhiệt huyết đam mê của tuổi thanh niên bây giờ chỉ dành cho những trận đá bóng của Châu Âu?
Tôi nhìn vào những nghèo khó của dân mình so với láng giềng chỉ là một tình trạng tạm thời. Nhưng tôi lo cho cái tư duy già cỗi của tuổi trẻ sẽ giữ chân Việt Nam thêm nhiều thập niên nữa. Cái bẫy thu nhập trung bình to lớn và khó khăn hơn mọi ước tính.

Tiến sĩ Alan Phan


Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm riêng của tác giả, một người Việt Nam, hiện là chủ tịch Quỹ đầu tư Viasa tại Hong Kong và Thượng Hải. Bản gốc đã đăng ở trang web của tác giả www.gocnhinalan.com.


Cả triệu người sắp rơi vào 'hố nghèo' ở VN

image

Số hộ nghèo trong cả nước ở Việt Nam hiện nay lên tới 3 triệu hộ, tăng hơn một triệu hộ, ngay sau khi ngưỡng chuẩn nghèo điều chỉnh được công bố cho giai đoạn 2011 - 2015, theo Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội.

Số liệu công bố tại một hội thảo về an sinh xã hội hôm 26 tháng Năm cho thấy số lượng hộ nghèo theo chuẩn cũ là gần hai triệu hộ tính đến 2010.
Mức chuẩn nghèo mới được điều chỉnh lên 400 nghìn VNĐ/người/tháng ở nông thôn và 500 nghìn VNĐ/người/tháng ở đô thị so với mức chuẩn nghèo cũ là 200 nghìn VNĐ/người/tháng ở nông thôn và 260 nghìn VNĐ/người/tháng ở đô thị.
Theo chuẩn mới nay cả nước có 3.044.566 hộ nghèo và số hộ cận nghèo là 1.612.181 hộ, báo Thời báo Kinh tế Việt Nam (VnEconomy) trích thuật lời của Phó cục trưởng Cục Bảo trợ Xã hội của MOLISA hôm 27 tháng Năm, ông Ngô Trường Thi, cho biết.
Tờ VnEconomy cũng dẫn lời của quan chức ngành lao động, thương binh, xã hội cho hay từ năm 2011, mức chuẩn nghèo sẽ được điều chỉnh hàng năm, tùy thuộc vào thực tế chi phí cho các nhu cầu tối thiểu của người dân "giúp cho con số hộ nghèo được phản ánh đúng thực tế và chính xác nhất."

Bình luận về việc công bố các số liệu mới về hộ nghèo và chuẩn nghèo, một chuyên gia từ Hội Khoa học Kinh tế VN không muốn tiết lộ danh tính nói với BBC rằng việc xác định các mức ngưỡng của chuẩn nghèo và bản thân việc điều chỉnh thời gian áp dụng các chuẩn nghèo theo cách làm 5 năm một lần là 'hết sức quan liêu.'
Chuyên gia cho rằng cách làm đó 'mang đậm tính chất quản lý thời kinh tế kế hoạch' vốn 'thiếu nhạy bén' với các biến chuyển thị trường và xã hội.
Thậm chí những người có thu nhập trung bình hay cận nghèo mà gặp phải các thảm họa như gia đình có người ốm đau, bệnh nặng, phải nằm viện hay các tai nạn v.v..., thì từ thu nhập trung bình hoặc cận nghèo có thể ngay lập tức rơi xuống hố nghèo

"Xa thực tế"

"Chuẩn nghèo ở Việt Nam còn được xác định vừa xa với thực tế vừa không thống nhất giữa các cơ quan đánh giá và có sự khác biệt lớn so với chuẩn nghèo quốc tế áp dụng với Việt Nam," vẫn chuyên gia này nói.

Trước câu hỏi liệu việc điều chỉnh ngưỡng nghèo muộn màng này có ảnh hưởng hay không tới những đối tượng vốn không có mặt trong số liệu thống kê mà lẽ ra có thể được hưởng hỗ trợ từ chính sách xóa đói giảm nghèo của nhà nước, Tiến sỹ Khuất Thu Hồng, đồng Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội, ISDS, nói:
"Tất nhiên là có ảnh hưởng, thậm chí với mức lạm phát đã thấy, thì dù chỉ trong năm tháng, chứ chưa nói là năm năm, thì giá trị của đồng nội tệ cũng đã khác hẳn rồi,"
"Tuy nhiên việc nhận được bồi thường, bồi hoàn của các đối tượng đó là rất khó vì chính sách không thể thay đổi thường xuyên được.
"Trong khi đó, thậm chí những người có thu nhập trung bình hay cận nghèo mà gặp phải các thảm họa như gia đình có người ốm đau, bệnh nặng, phải nằm viện hay các tai nạn v.v..., thì từ thu nhập trung bình hoặc cận nghèo có thể ngay lập tức rơi xuống hố nghèo."
Chuyên gia của viện nghiên cứu độc lập này cũng cho rằng việc đánh giá, phân loại các chuẩn nghèo ở Việt Nam đối với cấp địa phương cũng hàm chứa yếu tố 'thành tích' chính trị trong đó.

Gần đây, một trong các tỉnh nằm ở Bắc Bộ Việt Nam, cách trung ương không xa là Thanh Hóa, đã bất ngờ loan tin có tới gần một phần tư triệu dân bị thiếu đói trầm trọng và phải sử dụng các loại hoa mầu độn để giải quyết nhu cầu thiếu ăn hàng ngày một cách bức thiết, theo truyền thông trong nước.

TS. Khuất Thu Hồng, Viện ISDS

No comments:

Post a Comment