Monday, November 5, 2018

Tác phẩm văn học thế giới của 6 câu chuyện

baomai.blogspot.com
 
"Đóng góp có ý nghĩa nhất của tôi đối với văn hóa," tiểu thuyết gia Kurt Vonnegut mô tả luận văn thạc sĩ trước đây của ông về nhân chủng học, "lại bị bác bỏ, bởi vì nó quá đơn giản và trông giống như đùa."

Luận văn này đã chìm vào lãng quên không còn lại dấu vết, nhưng Vonnegut vẫn tiếp tục trong suốt đời để cổ súy cho ý tưởng lớn đằng sau bản luận văn, đó là: 'mọi câu chuyện kể đều có hình dạng có thể vẽ ra đồ thị trên giấy'.

Mô hình hóa truyện kể

baomai.blogspot.com
  
Trong một bài giảng vào năm 1995, Vonnegut vẽ ra biểu đồ của nhiều câu chuyện trên bảng đen để phác họa vận may của nhân vật chính đã thay đổi như thế nào xuyên suốt câu chuyện trên một trục trải dài từ 'tốt' đến 'tệ'.

Các đồ thị này có điểm 'dưới hố' tức là nhân vật chính gặp phiền toái nhưng sau đó lại thoát ra được ("mọi người thích kiểu câu chuyện đó, họ nghe không bao giờ chán!") và 'chàng có được nàng', tức là nhân vật chính tìm thấy điều tuyệt vời nào đó, nhưng để mất và cuối cùng có lại được.

"Không có lý do gì mà những mô hình đơn giản của truyện kể không thể được đưa vào máy tính," ông cho biết. "Đó là những mô hình đẹp."

Nhờ vào những kỹ thuật đào sâu văn bản mới, giờ đây việc này đã có thể làm được.

baomai.blogspot.com
  
Giáo sư Matthew Jockers tại Đại học Washington State, và sau này là các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Câu chuyện Toán hóa tại Đại học Vermont, đã phân tích dữ liệu của hàng ngàn tiểu thuyết để tìm ra sáu mẫu câu chuyện cơ bản - bạn có thể gọi đó là nguyên mẫu - tạo nên những khuôn thước cho những câu chuyện phức tạp hơn.

Các nhà nghiên cứu Vermont đã mô tả mô hình câu chuyện đằng sau hơn 1.700 tiểu thuyết Anh ngữ như sau:

1. Từ bần hàn trở nên giàu có - sự vươn lên từ bất hạnh, đạt đến hạnh phúc
2. Từ giàu sang trở nên bần hàn - bi kịch khi từ sướng rơi xuống khổ, bi kịch
3. Icarus - vươn lên rồi rớt đài
4. Oedipus - suy sụp, vươn lên rồi suy sụp một lần nữa
5. Cinderella - vươn lên, sụp xuống, vươn lên
6. Người dưới hố - sụp xuống, vươn lên

baomai.blogspot.com
  
Các nhà nghiên cứu đã sử dụng cách phân tích tình cảm để lấy dữ liệu - một kỹ thuật thống kê mà những người tiếp thị thường dùng để phân tích các bài đăng trên mạng xã hội, theo đó mỗi từ được cho một 'điểm tình cảm' nhất định dựa trên dữ liệu thu thập từ đám đông.

Dựa trên từ ngữ được chọn, một từ có thể được xếp vào dạng 'tích cực' (vui sướng) hay 'tiêu cực' (buồn bã); nó có thể được gắn kết với một hay nhiều hơn trong số tám cảm xúc tinh tế hơn, bao gồm sợ hãi, vui mừng, ngạc nhiên và trông ngóng.

Chẳng hạn, từ 'vui sướng' là tích cực và liên quan đến niềm vui, sự tin tưởng và mong đợi. Từ 'từ bỏ' là tiêu cực và liên quan đến sự giận dữ.

baomai.blogspot.com
  
Thực hiện phân tích tình cảm trên mọi từ ngữ trong một cuốn tiểu thuyết, một bài thơ hay vở kịch và biểu diễn kết quả theo thời gian, chúng ta có thể thấy trạng thái đã thay đổi ra sao xuyên suốt trình tự câu chuyện và do đó cho thấy một dạng diễn biến tình cảm.

Mặc dù đó không phải là công cụ hoàn hảo - nó phân tích từ ngữ cách biệt mà bỏ qua bối cảnh - nó có thể giúp ta có những hiểu biết không ngờ khi được áp dụng trên những đoạn văn lớn.

Chúng tôi đã xem xét những câu chuyện được yêu thích nhất từ cuộc thăm dò 100 câu chuyện định hình thế giới của BBC Culture và tìm cách xác định sáu hình mẫu câu chuyện.

Thần khúc (Dante Alighieri, 1308-1320)

Dạng câu chuyện: Từ bần hàn trở nên giàu có

baomai.blogspot.com
  
Bài thơ sử thi có cấu trúc chặt chẽ và đối xứng tuyệt mỹ của Dante dõi theo hành trình tưởng tượng của ông xuống địa ngục với sự tháp tùng của - còn ai khác nữa? - thi  Virgil.

Chắc chắn là mọi thứ khởi đầu tồi tệ trong Thần khúc với số điểm tình cảm thấp và tiếp tục tụt dốc khi bộ đôi này đi xuống các vòng xoáy địa ngục.

baomai.blogspot.com
  
Sống sót từ địa ngục một cách thần kỳ, kế đó họ leo lên Đỉnh núi Thanh lọc, nơi linh hồn của những kẻ bị rút phép thông công, những kẻ lười biếng và đầy dục vọng trú ẩn, và Beatrice - người phụ nữ lý tưởng của Dante - cuối cùng cũng thay thế Virgil làm bạn đồng hành của ông.

Sự thăng thiên của cặp đôi này lên thiên đường được đánh dấu bằng niềm vui sướng ngày càng lớn khi mà nhà thơ hiểu được bản chất thật sự của đức hạnh và linh hồn của ông nhập vào làm một với 'Tình yêu vốn làm di chuyển Mặt Trời và các vì tinh tú'.

Bà Bovary (Gustave Flaubert, 1856)

Dạng câu chuyện: Từ giàu sang trở nên bần hàn

baomai.blogspot.com
  
Có một khoảnh khắc trong câu chuyện của Flaubert về bà nội trợ chán nản và không có lòng tin khi mà nhân vật chính của chúng ta, bà Emma Bovary, chiêm nghiệm rằng do cuộc đời của bà cho đến lúc đó thật là tệ, phần đời còn lại của bà chắc chắn phải tốt hơn.

Nhưng không phải vậy. Bà Emma bước vào những cuộc tình tuyệt vọng và thất bại, chỉ đem lại cho bà sự khuây khoả thoáng chốc trước thực tại chán ngắt, dày vò trong cảnh một phụ nữ bay bổng phải lấy người đàn ông tẻ nhạt nhất trên đời, bị nợ nần tàn hại chồng chất và cuối cùng tự sát bằng cách uống thạch tín.

baomai.blogspot.com
  
Người chồng đau khổ của bà, sau khi phát hiện ra vợ ông đã nhiều lần ngoại tình, cũng qua đời, và đứa con gái giờ đây mồ côi của họ được đưa đến sống cùng với bà và người bà này cũng qua đời.

Cô bé đến sống với một người dì nghèo khổ và người dì này bắt em làm việc ở một nhà máy bông. Đó là một bi kịch kinh điển, được thúc đẩy với một sự tập trung không ngừng nghỉ vào mục tiêu tối hậu là sự sụp đổ hoàn toàn.

Romeo và Juliet (William Shakespeare, 1597)

Dạng câu chuyện: Icarus

baomai.blogspot.com
  
Romeo và Juliet theo lẽ tự nhiên được xem là bi kịch, đúng như lời miêu tả của chính Shakespeare. Thế nhưng khi bạn phân tích tình cảm thì câu chuyện dường như gần hơn với mô hình Icarus: vươn lên rồi sụp đổ.

Suy cho cùng, chàng phải tìm được nàng, yêu nàng trước khi cả hai mất nhau.

baomai.blogspot.com
  
Đỉnh điểm lãng mạn xảy ra khi vở kịch đi được khoảng một phần tư quãng đường: đó là cảnh nổi tiếng ở ban công khi mà cả hai bày tỏ tình yêu bất diệt dành cho nhau.

Mọi việc đi xuống kể từ đó. Romeo giết chết Tybalt và chạy trốn và kế hoạch đưa Juliet trốn ra ngoài để hội ngộ với Romeo đem đến một tia hy vọng hão huyền nhỏ nhoi cho thảm kịch, nhưng một khi Juliet đã uống thuốc độc thì không gì có thể tránh được bi kịch cuối cùng.

Phẩm giá và Định kiến (Jane Austen, 1813)

Dạng câu chuyện: Người dưới hố hay Cô bé Lọ Lem

baomai.blogspot.com
  
Nửa đầu của cuốn tiểu thuyết của Austen là các vũ hội và những cuộc vui chè chén say sưa, những lời nói dí dỏm và lời cầu hôn không nghiêm túc từ những người như cha xứ khôi hài Mr Collins.

Mọi việc chuyển sang hướng xấu khi Bingley ra đi và Elizabeth bắt đầu có ác cảm với Darcy (do hiểu lầm, dĩ nhiên rồi).

baomai.blogspot.com
  
Tình cảm trong tiểu thuyết chuyển sang hướng hoàn toàn tiêu cực sau lời cầu hôn tai hại của Darcy và xuống đến đáy khi Lydia bỏ nhà trốn đi cùng với Wickham không đáng tin.

Đương nhiên, đây cũng là cơ hội cho Darcy chứng tỏ bản thân mình - điều mà chàng đã làm với phẩm giá và lòng tự tin, giúp chàng chiếm được trái tim của Elizabeth và đảm bảo cho câu chuyện có một cái kết có hậu vừa phải, khi mà mọi người đều khôn ngoan hơn một chút so với trước.

Frankenstein (Mary Shelley, 1818)

Dạng câu chuyện: Oedipus

baomai.blogspot.com
  
Cuốn tiểu thuyết kinh điển của Shelly kể về câu chuyện đau buồn của dị nhân do Victor Frankenstein tạo ra theo lời kể của chính Victor được Đại úy Walton nhắc lại trong loạt thư từ mà ông gửi cho chị gái mình.

Có lúc, dị nhân đó đảm nhận vai trò tường thuật, khiến cho cuốn tiểu thuyết trở thành truyện trong truyện, rồi trong một truyện khác nữa.

Thật ra điều này là khoảnh khắc nhẹ nhõm trong tổng thể một cốt truyện xoáy xuống đáy từ những mô tả hạnh phúc về cuộc sống ban đầu với Victor mở đầu lời tường thuật cho đến kết thúc kinh hoàng.

baomai.blogspot.com
  
Tại thời điểm chuyển hướng then chốt ở hai phần ba câu chuyện, dị nhân đưa ra cho Victor một cách giải thoát - tạo ra cho ông ta một người bạn nữ đồng hành.

Tuy nhiên Victor từ chối. Kể từ đó, định mệnh của ông đã an bài. "Hãy nhớ, tôi sẽ có mặt cùng ông trong đêm tân hôn của ông," dị nhân đe dọa. Và lời đe dọa đó đã được chứng minh.

Vịt con xấu xí (Hans Christian Andersen, 1843)

Dạng câu chuyện: Phức tạp

baomai.blogspot.com
  
Là truyện ngắn nhất trong số này, câu chuyện cổ tích nổi tiếng của Hans Christian Andersen cũng là truyện có cấu trúc phức tạp nhất với hai đồ thị tình cảm kiểu 'xuống hố' được lồng vào trong khung sườn 'từ rách rưới thành giàu có'.

Điều đó có nghĩa là mọi thứ nhìn chung trở nên ngày càng sáng sủa hơn cho chú vịt con theo diễn biến của câu chuyện, nhưng mạch truyện cũng có những khoảnh khắc sáng và tối: vịt con nở ra từ trứng nhưng lại bị bắt nạt vì không giống những con vịt khác.

Nó phát hiện được mình có thể bơi được tốt hơn những con vịt khác và trải nghiệm một điềm báo về sự gần gũi khi một đàn thiên nga bay ngang qua trên đầu nhưng sau đó gần như chết trong cái lạnh của mùa đông.

Cuối cùng, nó cũng trở thành thiên nga theo cách đã được dự báo ngay từ đầu.

baomai.blogspot.com
  
Đương nhiên, điểm rút ra là: "Sinh ra trong ổ vịt ở nông trại không gây hậu quả về sau đối với một loài chim nếu như nó nở ra từ trứng thiên nga."

Câu chuyện kết thúc với giọng điệu vui nhất khi con thiên nga kêu lên rằng nó 'chưa bao giờ mơ tới niềm hạnh phúc như thế này'.



Miriam Quick

baomai.blogspot.com

Nền Dân Chủ Hoa Kỳ đang bị phá sản
Cho đi không mong đền đáp & cám ơn
Đảng Dân Chủ & Việt Nam
10 loài chim kỳ dị
An ninh mạng ‘bóp nghẹt’ tự do biểu đạt
Việt Nam lo ngại hình thành ‘công đoàn vàng’
Quân đội Mỹ thiết lập dây thép gai gần biên giới Mexico
Đừng nghe Trump nói, hãy nhìn những gì Trump làm
Kỷ luật GS. Chu Hảo có giúp bảo vệ Đảng?
Nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim Chi tuyên bố ra khỏi Đảng
Trúng số cả trăm triệu đô la, sao vẫn nghèo?
Hình ảnh sinh hoạt khác lạ ở Bắc Trều Tiên
Các học giả thế giới nhận định gì về TC
Trump không chừa đường để Tập Cận Bình giữ thể diện
Bốn vụ gián điệp Trung cộng trong 2 tháng
Điều tra – đàn hặc – truất phế - ân xá…
Dự án bức tường biên giới Texas - Mexico
Trung Hoa và Tập Cận Bình
Tị nạn Việt và TT Trump
Bầu cử giữa kỳ _ Con ứng cử viên chỉ trích cha

No comments:

Post a Comment